Ziman

EN – END – ENDER En hem weku peyv û hem jî weku amraz tê wateya “nav, nax, dixul, tê, têketin û hendur”ê. Peyv û amraza “En”ê weku “End”ê jî heman e, lê zêdetir her weku “En”ê tê kêzbûn û peyveke Kurdîya navîn ango Pehlewanî ye, helbet kirok û reha …

ER: Peyva “Er”ê yek ji peyvên herî hêja û kevnar a Kurdîya navîn anku Pehlewanî ye. Er tê wateya “meqam, paye, ast bilindî, hêjaya herî jor, paye û texta şah û mezinan. Helbet ji bo war û mekan weku “ERDE”jî di gelek nav û bêjeyan de hatiye. Bo berçavroniyê em …

Bajarê rengîn û xweşwar, bajarê Ûrfa yan jî Riha dikeve bakurê welêt û yek ji kevintirîn bajarê Kurdistanê ye. Bêguman gengeşe hene li ser her du navan, hendek ji aliyên Kurdî navê Riha’yê weke naveke Kurdî û kevin nas dikin û bikar tînin jî, gelo ka em bizanin rastî û …

DEVOK Û DEVERÊ Cizîrê, Berriya Mêrdînê (Amûdê, Rojavayê Kurdistanê) NASANDINA DEVERÊ Û DEVOKÊ BI KURTÎ Devera Amûdê ya navê xwe ji bajarê Amûdê wergirtiye, beşeke sereke ji Berriya Mêrdînê (Deşta Mêrdînê) ye. Li gor çavkaniyên dîrokî ew kevintirîn bajarê vê herêmê ye, hinek wê vedigerînin bêhtirî 350 salî berê. Nav …

Peyva “kam”ê peyveke Pehlewanî ye ku tê wateya “miraz, hez, xwast, xwezî, hêvîxwastin, jû, arejû, arezû” bi erebî tam dibe “murad”. Lê ev peyv jî weku yên din hem dengguher bûye û hem jî wateguher bûye di hin wate û waran de. Peyva “kam”ê di nuha de zêdetir di zarê …

Babeta îro yek ji babetên herî balkêş û firehwar e. Ka em ê binêrin lêker û peyveke Pehlewanî ji kû û ber bi kû çûye û nuha di kû de ye. Hêjayan di zimanê Kurdî ya navîn ango Pehlewanî de lêker û peyva “çîxten”ê heye ku tê wateya birîndar kirin …

Di zimanê Kurdî de peyva “çi”yê hêmaya pirsê ye, lê jiber rola wê ya mezin û kevnar, di gelek peyv û bêjeyên din de cihê xwe girtiye û roldar e, çi di peyvên kevin yan jî nû de. Em dikarin hin mînakan binivîsin bo berçavroniyên zêdetir em ê nin mînakan …

Li min negirin û hêvîdar im cenabê xwendevanan min bibexşînin. Milletê Kurd di vê demek gelek aloz û xeternak de derbas dibe. Xêrnexwaz û neyarên Kurda dixwazin vî zimanî binpê û asimîlê bikin, û mixabin bi ser ketine. Di vî sedsalê dawîn de piştî herba cihanî ya yekem ku piştî …

Gelek peyv hene di her zimanî de ku weku îdîomê tên kêzkirin û dazkirin ango (bi kar anîn û bi lêv kirin), lê ku peyva taybet hebe, idiom dibe tişteke nepêwîst û zêde. Di zimanê Kurdîya navîn ango Pehlewanî de peyva “VAÇAR”ê heye ku di bin hin rewşên deng guhertinê …

Serîngo: Yek ji peyva herî kevnar ê zimanê Kurdî û bi taybet Sumerî, peyva “zî”yê ye. Peyva “zî”yê tê wateya jîn û jîyan – ḧey û ḧeyat’ê. Ji ber bihêzî û xurtbûna wê yek ji wan peyvan e ku wenda nebûye û gav bi gav di dirêjahiya zêdetirî 6000 hezar …