Ji bo “Helbestvanên Rojane” Hinek Pêşniyar

Hinek kes hene ku qaşo roj bi roj helbestan dinivîsin û parvedikin – lê belê, ev “helbestvanên rojane” bi piranî tenê di bin siya xwe de dilîzin, ne di ronahiya cîhana helbestê de. Haya wan ji wê cîhanê ew qas kêm e ku mirov dikare bibêje: ew di qulikê xwe yê biçûk de difûrin, lê bala xwe nadinê ku asîman çiqas fireh e, ku derya çiqas kûr e, ku çiya çiqas bilind in. Ew mîna zarokên di qûmê de qesrê ava dikin, lê qesra wan bi yek pêlekê diherife. Rexneya min a tund, rast û bêrehm ji wan re ev e – ne ji bo ku ez wan biçûk bikim, lê ji bo ku ez ronahiyê bidim wan, da ku ew ji xewna xwe ya şîrîn şiyar bibin û bibînin ku helbest ne tenê “dilê min dişewite” ye, ew şerê ramanê, şerê peyvan, şerê jiyanê ye.

1. Tunebûna xwendinê û zanîna dîrokî: Helbest ne tenê his e, ew mîrateya mirovatiyê ye. Berî ku tu dest bi nivîsandinê bikî, divê tu bi sedan, bi hezaran helbestvanên klasîk û modern bixwînî – Melayê Cizîrî, bigire heta Feqiyê Teyran, Ehmedê Xanî Cegerxwîn, Osmanî, Tîrêj, û yên nûjen mîna Rênas Jiyan, Berken Bereh, . Lê ev kes bi piranî tenê helbestên xwe dixwînin, yên din nabînin. Ew nizan in ku helbesta kurdî çawa ji devoka Goranî heta Soranî, ji Bedirxanî heta modernîteyê pêş ketiye. Encax: helbestên wan bêkûr, bêreng, bêbingeh û bêşop dimînin – mîna darên bêreh, ku tu fêkî nadin.

2. Dubarekirina bêwate û bêafînerî: Her roj helbestek – lê 90% ji wan ji hev cuda nine. Evîn, xem, xwezî, welat, azadî… eynî mijar, eynî peyv, eynî rîtim, eynî şikil. Ev ne afirînerî ye, ev tenê “kopî-peyst”a hisên xwe ye, yan jî kopiya hisên kesên din. Helbestvanê rast rojê nanivîse, lê dema ku tiştekî kûr di dilê wî de çêbibe – mîna erdhejê, mîna bahozê – wê gavê dinivîse. Û ew nivîs jî bi salan li ber xwe dide, mîna şerabê ku her sal çêjtir dibe. Lê ev kes her roj “helbestekê” derdixin, mîna nanê ku her roj ji firnê tê – lê nanê wan bêxwê, bêaroma, bêçêj e.

3. Tunebûna teknîkê û hunerê: Rîtim, qafiye, wêne, metafor, sembol, alîterasyon, asonans – ev ne “luks” in, ew stûnên helbestê ne, ew hestiyên wê ne. Lê ev kes bi piranî bi “prozeya bi rêz” dinivîsin, yanê tenê nivîsê parçe dikin û dibêjin “helbest”. Mînakên wan ev in:

“Dilê min dişewite
Ji bo te ez dimirim
Çavên te mîna stêran
Lê ez di tarîtiyê de me”

Ev ne helbest e, ev tenê daxwaznameyek e, yan jî nameyek evînî ya zarokan. Helbest divê bi wêneyên orîjînal be – mîna ku tu dîmenekê bi çavên xwe dibînî, bi guhên xwe dibihîzî, bi pozê xwe bêhn dikişînî. Divê bi muzîka peyvan be, bi kûrahiya ramanê be. Mînak, Cegerxwîn dibêje:

“Kurdistan mîna dayikekê ye ku zarokên xwe winda kirine” – ev wêne ye, ev kûrahî ye, ev helbest e.

4. Xweperestiya vala û nebûna rexneyê: Parvekirina li ser medyaya civakî ne pirsgirêk e – lê gava tu her helbestekê wek “şaheser” pêşkêş dikî, tu xwe dixapînî û kesên din jî dixapînî. Tu rexne nabînî, ji ber ku tu tenê di nav “like” û “emojiyên dil” de dijî. Lê helbest ne ji bo “like”ê ye, ji bo bandorkirinê ye, ji bo guhertina ramanê ye, ji bo şiyarkirina hişê ye. Helbestvanê mezin rexne dixwaze, ne pesindayînê.

5. Tunebûna orîjînalîteyê û diziya ramanê: Piraniya van helbestan ji yên din hatine “îlhama” (yanê dizî). Lê ne bi awayekî afirîner, bi awayekî mekanîkî. Tu dibînî ku yekî nivîsand “çavên te mîna deryayê”, yê din jî heman tiştî dubare dike. Helbest divê şopa te ya kesane be, ne kopiya hisên kesên din. Divê tu tiştekî nû bibêjî, tiştekî ku berî te kesî nebêje. Mîna ku Melayê Cizîrî gotiye:

“Ez û tu, tu û ez, di navbera me de Xwedê ye” – ev orîjînal e, ev kûr e, ev bêhempa ye.

6. Nebûna pêşveçûnê û rawestana li cih: Helbestvanê rast her sal, her meh, her roj pêş dikeve. Lê ev kes salên salan eynî tiştî dinivîsin. Di 2015’an de “dilê min dişewite” nivîsandine, di 2025’an de jî heman tişt. Ev ne helbestvanî ye, ev tenê “adet” e. Helbest divê wek darê be ku her sal şaxên nû derdixe, fêkiyên nû dide. Lê ev kes mîna kevirên li ser riya ne – tu caran naguhere, tu caran pêşve naçe.

7. Bandora medyaya civakî û “helbesta bilez”: Di serdema Instagram û TikTokê de, helbest bûye “postek”. Tu 4 rêz dinivîsî, emojiyekê lê dikî, û dibêjî “helbest”. Lê helbest ne “xwerinek” e, ew xwarinek mezin e, ew şîvê ye. Divê tu wê bi hêdî bixwî, bi hêdî biçêşnî. Lê ev kes dixwazin di 15 çirkeyan de “bandor” bikin – lê bandora wan di 15 çirkeyan de jî namîne.

Encam û şîret: Ger tu rojê helbestekê dinivîsî û parve dikî, lê tu nexwînî, nexwazî, nefikirî, neşuxulî, nerexne bigirî, nepêşve neçî – tu ne helbestvan î, tu tenê “nivîskarê rojane yê hisan” î, yanê. Helbest ne karê rojane ye, ew şerê jiyanê ye, ew lêgerîna rastiyê ye, ew avakirina cîhanek nû ye. Berî ku tu dest bi parvekirinê bikî, bikeve nav kûrahiya wê cîhanê:

•Rojê saetekê helbestên mezin bixwîne.

•Rojê saetekê li ser helbestekê bifikire.

•Mehê carekê helbestekê binivîse – lê wê bi salan biparêze, biguherîne, bipijîne.

•Rexne bigre, rexne bide.

•Ji xwe bipirse: “Gelo ev helbest 50 sal şûnde jî dê were xwendin?”

Yan na, bimîne di qulikê xwe de, lê navê “helbestvan” li xwe neke. Helbest ne lîstik e, ew hunerek kûr e, ew jiyan e. Û jiyan ne rojane ye – ew bêhempa ye. Ger tu bixwazî bibî yek ji wan bêhempayan, dest pê bike bi xwendinê – ne bi parvekirinê. Û gava tu amade bî, wê gavê cîhana helbestê dê te qebûl bike, ne tu wê bi zorê bigirî.

Welat Bazîdî