Çima divê hişmendiya demê di navenda jiyana Kurdan de hebe?

Çima divê hişmendiya demê di navenda jiyana Kurdan de hebe? Ev pirs ne tenê felsefî ye, lê di heman demê de stratejîk û dîrokî ye. Kurd wekî gelê bêwelat, di nava sedsalan de bi êş, berxwedan û windahiyan re rû bi rû maye. Di vê çarçoveyê de, hişmendiya demê (wateya têgihîştina ka dem çawa diçe, çawa derbas dibe û çawa dikare were bikaranîn) dibe navenda jiyanê ji ber van sedemên bingehîn:

1. Dîroka Me Bi Demê Ve Tê Pîvandin

• Kurdan di dîrokê de gelek caran dereng manîbûn. Mînak:
  • Di Şerê Cîhanê yê Yekemîn de, piştî Peymana Sykes-Picot (1916), welatê Kurdan hate parvekirin – lê Kurd amade nebûn.
  • Di 1920an de, Peymana Sewrê soza dewleteke Kurd va dida, lê di 1923an de Peymana Lozanê ew betal kir. Çima? Ji ber ku Kurdan wextê xwe winda kiribûn di nav nakokiyên navxweyî de.
• Hişmendiya demê dibêje: “Dema ku derfet tê, divê em amade bin.” Ne tenê bi çek, lê bi yekîtî, perwerde, aborî û dîplomasiyê.

2. Dem Dijminê Me Yê Herî Mezin e (Heke Em Wî Nas Nekin)

• Asîmîlasyon, koçberiya bi zorê, qedexekirina ziman û çandê – ev hemû bi demê re tên kirin. Dewletên dagirker dizanin ku ger Kurd çend nifşên din bêyî hişmendiya neteweyî bijîn, wê Kurdîtiya wan winda bibe.
• Hişmendiya demê tê wateya:
  • Zimanê Kurdî di malê, dibistanê û medya de biparêzin.
  • Çîrokên bav û kalên xwe ji zarokan re bibêjin – berî ku ew jî winda nibûne.
  • Li hember polîtîkayên “demdirêj” (mîna înkar û asîmîlasyonê) bi polîtîkayên demdirêj bersiv bidin.

3. Yekîtî Bi Demê Ve Tê Avakirin, Ne Bi Gotinan

• Di nav Kurdan de gelek caran nakokiyên navbera eşîran, partiyan û herêman bûne sedema windakirina derfetan.
• Hişmendiya demê dibêje: “Yekîtî ne tenê ji bo îro ye, ji bo nifşên dahatûyê ye.”
  • Mînak: Di referandûma serxwebûna Başûrê Kurdistanê (2017) de, yekîtî hebû – encam girt.
  • Lê di Rojava an Bakur de, nakokî hîn jî wextê me dixwin.

4. Cîhan Guherî, Dem Guherî

• Îro ne sedsala 19an e. Medya civakî, înternet, aboriya cîhanî û guherîna avhewayê hemû bi lez dixebitin.
• Kurdên ku hîn li benda “rojekê” ne, wê di nava cîhanek nû de bêîstîqrar bimînin.
• Hişmendiya demê tê wateya:
  • Perwerdeya bi standardên cîhanî.
  • Aboriyeke xurt (ne tenê çandinî, lê teknolojiyê, startup, enerjî).
  • Dîplomasiyeke bi bandor li ser platformên cîhanî (mîna X, UN, YE).

5. Ji Bo Nifşên Dahatûyê

• Ger em îro wextê xwe bi nakokiyên piçûk, bi tirsa ji guherînê an bi hêviya “kesekî/ê din wê bike” winda bikin, wê zarokên me di cîhaneke bêhtir biyanî de bijîn.
• Hişmendiya demê dibêje: “Em ne ji bo xwe, ji bo wan dijîn.”

Hişmendiya demê ne tenê têgihîştineke felsefî ye, lê çekekî stratejîk e.

Kurdên ku demê nas dikin, wê karibin:

• Derfetên dîrokî bigrin,
• Dijminên xwe bişopînin,
• Çanda xwe biparêzin,
• Û di dawiyê de, azadiyê bi dest bixin.

Ji bo Kurdan, hişmendiya demê ne luks e, pêwîstiyekî jiyanî ye.
Em êdî nikarin li benda “dema rast” bin – divê em dema xwe biafirînin.

Bîrhat Celîl