Em ji bo kijan nexweşîyê herin kijan beşê?

Dema ku em nexweş dibin, girîng e ku em zanibin ji bo kîjan nexweşiyê divê em serî li kîjan beşa tibê bidin, ji ber ku her beşek di warê xwe de pispor e û dikare çareseriya herî guncaw peyda bike.

Em ê vê mijarê bi awayekî zelal û bi şêwazekê şirovekarî vebêjin, da ku hûn bi hêsanî têbigihîjin û biryara rast bidin bêyî ku hûn di nav tevliheviyê de bimînin. Li vir, em ê li ser hin nexweşiyên gelemperî û beşên têkildar biaxivin, lê bêguman ev ne navnîşeke tam e; her rewşeke taybet dibe ku hewceyê şêwirdariyeke zêdetir be.

Pêşî, eger em li nexweşiyên laşî yên rojane binêrin, mînak, eger we kuxikek hebe, zikêş hebe an jî hûn bi taya bilind dikevin, hûn bi gelemperî divê biçin beşa dermanê navxweyî (internîst). Ev beş bi nexweşiyên organên hundirîn, wekî kezeb, gurçik, pişik û dil, mijûl dibe. Bijîşkên vê beşê bi piranî li ser teşhîskirina nexweşiyên giştî û dermanê wan dixebitin. Mesela, eger we êşeke zikê hebe ku demekê dom dike û hûn nizanin sedem çi ye, internîst dikare bi muayeneyên wekî xwînê an ultrasonê sedemê bibîne û rê li ber çareseriyê veke.

Lê eger pirsgirêk bi zarokan re têkildar be, wê demê rêya we pediyatrî (beşa zarokan) ye. Ji ber ku laşê zarokan ji yê mezinan cuda ye û nexweşiyên wan jî bi gelemperî taybetmendiyên cihê hene, bijîşkên pediyatrî di vê mijarê de pispor in. Mînak, eger zarokek bi domdarî bi zikçûnê dikeve an jî bi taya zêde dikişîne, divê hûn wî/wê nebin ba internîstekî giştî, lê rasterast biçin ba bijîşkekî zarokan. Ev bijîşk hem li nexweşiyên rojane yên zarokan dinêrin hem jî li ser pêşveçûna wan şîretan didin.

Dema ku pirsgirêk bi çermê we re hebe, wekî alerjî, qijikên sor, an jî enfeksiyonên çermî, wê demê hûn divê biçin beşa dermatolojî (beşa çerm). Dermatolog bi her tiştî re mijûl dibin ku bi çerm, por û neynûkan ve girêdayî ye. Wekî mînak, eger hûn bibînin ku li ser çermê we lekeyên xerîb derketine an jî porê we zêde dirije, ev beş dikare hem sedemê teşhîs bike hem jî dermanê guncav destnîşan bike. Carna ev nexweşî dikarin nîşaneyên pirsgirêkên hundirîn bin, lê dermatolog bi xwe dikare we rêberî beşa din bike ger hewce be.

Eger êşeke we ya hestî an masûlkeyan hebe, mînak piştgirêjî, êşa çokan an jî şikestina hestî, wê demê beşa ortopedî cihê rast e. Ortopedîst bi pergala tevgerê ya laş, yanî hestî, masûlke û movikan, mijûl dibin. Mesela, eger hûn bi şev ji ber êşa piştê nikaribin razên an jî piştî karekî giran çoka we biêşe, bijîşkên vê beşê dikarin bi rontgen an muayeneyên din rewşê zelal bikin û çareseriyê pêşniyar bikin. Ev beş bi taybetî ji bo kesên ku birîndariyên werzîşê dibînin an jî bi pîrbûnê re pirsgirêkên movikan dijîn girîng e.

Ji bo nexweşiyên çav, wekî kêm dîtin, şewata çavan an jî enfeksiyonên mîna konjonktîvîtê, divê hûn biçin beşa oftalmolojî (beşa çavan). Oftalmolog bi teşhîs û dermanê nexweşiyên çavan ve mijûl dibin û carna jî emeliyatên piçûk yên mîna rakirina kataraktê dikin. Eger hûn hîs bikin ku çavên we zû westiyan an jî tiştên dûr nezelal dibînin, ev beş dikare hem çavên we kontrol bike hem jî eger hewce be şûşeyan binivîse.

Dema ku pirsgirêk bi guh, poz an qirikê re hebe, wekî bihîstin kêm bibe, pozê we bi domdarî biteqe an jî qirika we biêşe, wê demê beşa otorînolarîngolojî (guh, poz û qirik) cihê ku hûn ê biçin e. Bijîşkên vê beşê, ku bi kurtî jê re ENT tê gotin, li ser van organan pispor in û dikarin hem nexweşiyên sivik yên wekî serma hem jî yên giran yên wekî enfeksiyonên guh derman bikin. Mînak, eger hûn ji guhê xwe dengekî xerîb bibihîzin an jî pozê we bêhna xwe winda bike, ev beş dikare alîkariya we bike.

Ji aliyê nexweşiyên derûnî ve, eger hûn bi xemgînî, depresyon, gumanbariyê an jî stresê re rû bi rû ne, wê demê psîkiyatrî an jî psîkolojî beşên guncav in. Psîkiyatr bijîşk in û dikarin derman binivîsin, lê psîkolog bi piranî bi terapiyê mijûl dibin. Mesela, eger hûn hîs bikin ku hûn nikarin ramanên xwe kontrol bikin an jî bêyî sedem xemgîn in, psîkiyatr dikare bi derman û şêwirdariyê rewşa we baştir bike, lê psîkolog dikare bi axaftinê alîkariya we bike ku hûn sedemên kûr bibînin.

Di dawiyê de, eger pirsgirêk bi diranan re be, wekî êşa diran, xwînmijandina goştê diranan an jî diranên şikestî, wê demê beşa diranan (dentîstrî) cihê rast e. Diranzan ne tenê diranan tamîr dikin, lê di heman demê de tenduristiya dev jî diparêzin. Wekî mînak, eger diranê we bi şev biêşe an jî hûn nikaribin tiştên sar bixwin, diranzanek dikare bi zûbûnî vê pirsgirêkê çareser bike.

Her nexweşî xwedî beşa xwe ya taybet e, û girîng e ku em li gorî nîşaneyan biryar bidin ku biçin kîjanê. Lê eger hûn ne bawer bin ku pirsgirêk ji ku tê, rêya herî baş ew e ku hûn pêşî biçin ba bijîşkekî giştî (pratîsyen), ku ew dikare we rêberî beşa rast bike. Jiyana me bi tenduristiya me ve girêdayî ye, û bijîşkên pispor wesîleyên herî baş in ku em vê tenduristiyê biparêzin.

Çandname