Allerjî û Çareserî

Alerjî rewşek e ku sîstema parastinê ya bedenê li hember hin maddeyan, ku jê re “allerjen” tê gotin, zêde reaksiyon nîşan dide. Ev madde bi gelemperî bêzerar in, lê beden wan wekî tehdît dibîne û bersivekê dide. Allerjenên hevpar polen, toz, mûyê heywanan, hin xwarin (mîna gûz, masî, hêk), derman (wek penîsîlîn) û hwd in.

Allerjî zîzbûna lebatan a li dijî maddeyên biyanî ye. Ji van maddeyan re Allergen tê gotin. Hinek maddeyên di nava xwarinan de, derman û maddeyên ku bi hewayê re dikevin nava Sorsorkê (kezeba sor) hinek ji wan in. Ev madde ji lebatan re biyan tên.

Laş li hember van maddeyan dijmaddeyan diafirîne. Ji van dijmaddeyan re ”Antîkor” tê gotin. Ev madde di lêş de bersivên bi hinner (bi hêz) didin û ji pevçûna herdu aliyan allerjî çêdibe. Ne şert e ku laş allergenan ji derve bistîne. Carna mîkrobên ku, di laş de bi cih bûne û parazîtên di nava roviyan de jî, dikarin van aller- genan bînin holê. Li dijî van maddeyan reaksiyona her lebatê ne wek hev e.

Sedemên alerjîyê

• Genetîk: Ger di malbatê de kesên alerjîk hebin, îhtîmala alerjiyê zêde dibe.
• Jîngeh: Qirêjiya hewayê, guherînên avhewayê, an têkiliya zêde bi allerjenan re dikare alerjiyê derxe holê.
• Jiyana rojane: Stres, xwarina nebaş, an kêm têkiliya bi mîkroban re (ji bo zarokan) dibe sedem.

Xirabûna hormonan û rovî û kezebê jî gelek caran dibin sedema allerjiyê.
Mîkrob (bakterî), acizî û qehr, guherîna demsal û hewayê jî hinek sedem in.
Zekem, astim û hwd di vê beşê dene. Allerjî dikare îrsî jî (ji malbatê derbas bibe) bibe. Hêk, masî, çîlek, şîr û toza hundirê malê hinek ji van allergenan in

Çareserî û pêşîlêgirtin

• Dûrketina ji allerjenan: Heke tu dizanî çi alerjiyê çêdike, hewl bide jê dûr bikevî (mîna xwarina hin xwarinan an jî paqijkirina mala ji tozê).
• Derman: Antîhîstamîn, kortîkosteroid, an dermanên astimê dikarin nîşaneyan kêm bikin.
• Îmmunoterapi: Ji bo hin alerjiyan, vakslêdanên taybet (derzîyên alerjiyê) dikarin bên bikaranîn.
• Ji bo anafîlaksîyê: Kesên bi alerjiyên giran divê her tim dermanek epînefrînê (mîna EpiPen) bi xwe re hilgirin.

Selim Reşwan