Îbadet senî beno sebebê keyfweşîya dunya

(Kullîyatê Rîsaleyanê Nurî Ra)

Yew: Însan heme heywanan ra weçînite û erjaye, bi tebîetêko ğerîb û narîn ameyo xeleqnayîş. Semedê ay tebîetî ra, însan de tewir-tewir meyl û zerrwaştişî ameyî meydan. Mesela: Însan çîyanê tewr weçîniteyan wazeno, meylê xo dano çîyanê tewr weş û rindan, çîyanê tewr xemilnaye û weşikan wazeno, wazeno ke debara ke layiqê însanîyetî ya û bi rûmetêka biciwîyo.

Serbê lazimeya nê meyl û waştişanê xo de zî; seba ke werd û cil û îhtîyacanê xo yê bînan, goreyê zerrba xo, şeklêko rind reyra xo dest fîno, muhtacê zaf huneran o. Seba ke ê huneran de hunermend nîyo, mecbur o ke sey xo însananê bînan reyra pîya bişuxulîyo [û mîyanê înan de biciwîyo], ta ke înan ra her yew, semereyê xebata xo, embazanê xo reyra bibedilno, û no hawa yewbînî rê bibî hetkar, û pê inawa bieşkî îhtîyacanê xo xo dest fînî.

Labelê, semedo ke însan de, qewetê şehewîye, qewetê ğedabîye, qewetê aqlîye rê terefdê Sânî ra hed nêronîyayo, û semedo ke însan bi cuzê îxtîyarîya xo [yanî tercîh û îrdeyê xoyê qicekî reyra] aver şîro, nê qewetî serbixo/ salme verradîyayî, coke ra muameleyê cematkî de gelek zilm û tehdayî yenî/ vejînî meydan. Seba ke vernîyê nê tecawizan bîgîrîyo/ bêro girotiş, cematê însanan, bedilnayîşê semereyê şuxulê xo de muhtacê ‘edaletî yo.

Labelê aqilê her kesî famkerdişê ‘edaletî de bêçare yo. Yew aqilê berzî rê îhtîyacîye est a ke her kes ê aqilê berzî ra îstîfade bikero. Aqilêk wina berz encax şeklê qanûnî de beno. Qanûnêk wina zî encax şerî’et o.

Dima, ê şerî’et rê yew merkez û yew wayîr lazim o ke tesîrê ey, hukûmramitişê ey û tetbîqkerdişê ey temîn biko. O wayîr zî encax pêxamber o.

O zato ke pêxamber o, semedo ke zahîrî [însanan û cemaat de] û batinî [wijdan û qelban de] şarê sero hukûmdarîya xo bidewmno, hem senî maddî û manewî muhtacê yew xurtey û yew îmtîyazî yo, wina zî, semedo ke Xaliqî reyra dereceyê munasebet û ‘elaqedarîya xo binawno muhtacî yew delîlî yo. Delîlo winayin zî encax mu’cîze yî.

Dima, semedo ke emr û yesaxanê Homay rê îtaetkerdiş û milronayîş saz û peyda bibo, pîleya Sânîyî [kerdoxî/ sin’etkarî] hêşê însanan de viraştiş/ qayîmkerdiş îcab keno. No viraştiş/ no qayîmkerdiş zî encax îtîqad (bawerîye), yanî fambîyayîşê esasanê îmanî reyra beno. Pêtkerdiş û kamilkerdişê rûknê îmanî zî encax îbadetkerdiş û dewmnayîşê îbadetî reyra beno.

Ê dîyin: Ğayeyê îbadetî o yo ke fîkran ageyrno Sânîyê Hakîmî [yanî sin’etkaro ke wayîrê hîkmetî yo]. Vera xo dayene Sânîyê Hakîmî, netîce dano ke; ‘evd îtaet keno û sereyê xo roneno. Îtaet û sereronayîş zî ‘evdan dekeno bin întîzamêko bêqusur. ‘Evd gama ke bidekwo bin întîzamî û goş nîzamî ser no, sirrê hîkmetî yeno ca. Hîkmet zî bi neqşê sin’etinê ke sehîfeyê kaînat de beriqênî, înan reyra, vejîno meydan/ xo nawneno.

Ê hîrên: Însan sey santralî, heme nîzamanê xilqetî rê, qanûnanê xeleqnayîşî rê û şewq û şemalanê qanûnanê Îlahî rê, kaînatî de, merkez o. Coke ra, lazim o ke însan xo fîno nê qanûnan û xo pê gireydo/ xo pabesto, û dawa înan pêt bigîro ke ceryanê hemînan temîn bikero. Û qanûn û qaydeyê ke tebeqeyanê alem de [kaînat de] çerixînî/ qewimînî, hereketanê înan rê muxalîfbîyayîş reyra [yanî tabîyê ê qanûnan nîbîyayîş reyra] bin çerxê ê qanûnan û qaydeyan de nêpelixîyo. No zî encax pê îbadetî beno, ke emr û yesaxan ra îbaret o.

Ê çarin: Ebi sayedê kewtişê bin emrî û xo hemetkerdişê ḥereman û yesaxan ra, yew şexs, mîyanê cematî de, bi gelek merteban ra têkiley roneno û ‘elaqedar beno. Baxusûs, hetê ruknê dînî û hetê meseleyanê pîroyînan de yew şexs beno cematêk. Yanî gelek wezîfeyî, sey huqûqî, sey şeref û rûmetî, sey nîşandayîşê rayîrê rastî, sey karê musayîş û musnayîşî, sey islahkerdişî, [nê wezîfeyî] yew şexis rê bar benî. Eger o [tewir yew] şexs, ke pey ay emran şîro û ay ḥereman ra biremo, çin bo, ê wezîfeyî pêro payîmal benî (bin lingan de manenî).

Ê pancin: Însan sayedê îslamîyetî ra, semedê îbadetî ra, heme muslumanan reyra ‘elaqeyêko daîmî peyda keno, û îrtîbatêko û gireydayîşêko zexm fîneno xo dest. Nê zî benî sebebê yew birarîya şidinaya û heskerdişê rastikênî. Xoma, palikê/ dikekê sifteyinî û tewr verênî, ke benî sebebê kamilbîyayîş û averşîyayîşê cematî, [heme çî ra raver] birarey û heskerdiş o. (Îşaret-ul Î’caz)

Se’îdê Nursî

Açarnaye: Serdar Bedirxan

 

Vajnameyeko Kirdkî-Tirkî

weçînite : seçkin, seçili

debari (m)          : geçim

rûmet                 : kıymet

embaz    : arkadaş

bedilnayîş          : değiştirme

qewetê şehewîye: şehvet duygusu; yararlı şeyleri elde etme duygusu

qewetê ğedabîye: öfke duygusu; zararlı şeyleri defetme, uzaklaştırma duygusu

qewetê aqlîye: akıl duygusu; zararlı ve yararlı şeyleri ayırt etme duygusu

Sânî: 1- Yapan kimse, yapıcı 2- “Yaratan, halkeden” anlamında Allah için

tehda: eziyet

Sânîyê Hakîm: her şeyi hikmetle ve san’atlı bir şekilde yaratan Allah

hemetkerdiş: koruma

rukn: bir şeyin temel direği, en sağlam ve kuvvetli tarafı

musayîş: öğrenme

zexm: sağlam

î’caz: herkesi âciz bırakan şey, mûcize