Taybetiyên Mirovekî Qenc

Taybetiyên mirovekî qenc dikarin ji aliyê exlaqî, civakî û manewî ve gelek cûda bin, lê bi giştî hin xislet hene ku mirov bi wan re wekî “qenc” têne binavkirin. Ka em li ser van taybetiyan bi awayekî berfireh bisekinin.

Yek ji taybetiyên herî girîng ên mirovekî qenc rastgoyî ye. Mirovê qenc bi dil û zimanê xwe yek e; tiştên ku dibêje bi ya ku difikire re li hev dike û ji derewan dûr dikeve. Ev yek baweriyê di navbera wî û yên din de çêdike. Mînak, dema ku mirovek soza xwe bi cih tîne û di rewşên dijwar de jî rastiyê dibêje, ew nîşana qenciya wî ye.

Taybetiyeke din dilovanî ye. Mirovê qenc li hember kesên din hestiyar e, hewl dide alîkariya wan bike û ji êşa wan xemgîn dibe. Ev ne tenê bi pere yan tiştên maddî tê kirin; carinan bi tenê guhdarîkirin, piştgirîdan an jî bişirînek piçûk jî dilovaniyê nîşan dide. Mesela, kesekî ku dibîne cîranê wî nexweş e û diçe halê wî dipirse, bi vê tevgera xwe qenciya xwe îspat dike.

Dilnizmî û tolerans jî pir girîng e. Mirovê qenc kesên din bi kêmasiyên wan re qebûl dike, zû zû hêrs nabe û hewl dide têkiliyên xwe bi aştiyê biparêze. Ew li şûna ku dadbarî bike, hewl dide fêm bike. Ev taybetî bi taybetî di nav têkiliyên rojane de, mîna bi malbatê, hevalan yan jî bi xerîban re, xuya dibe.

Xwedîberpirsiyarî jî taybetiyeke bingehîn e. Mirovê qenc ji berpirsiyariyên xwe direve, li ser karê xwe disekine û hewl dide bandoreke erênî li derdora xwe bike. Ev dikare di jiyana wî ya şexsî de be, mîna lênêrîna malbata xwe, yan jî di civakê de, mîna piştgirîdana projeyên xêrxwaziyê.

Şikir û qedirgirtin jî di mirovekî qenc de tê dîtin. Ew ji tiştên ku hene razî ye, ji yên din re spasdar e û qîmetê dide nîmetên ku di destê wî de ne. Ev yek wî ji çavbirçîbûn û ne razîbûnê dûr dixe, ku carinan dibe sedema tevgerên neyînî.

Di heman demê de, mirovekî qenc xwedî edaletê ye. Ew li hember her kesî bi heq û hiqûq tevdigere, cudakariyê nake û hewl dide ku di biryarên xwe de bêalî be. Mesela, ger di nav du kesan de pirsgirêkek hebe, ew ê ne li aliyekî bêyî sedem bigire, lê li çareseriyeke adil bigere.

Ji aliyê manewî ve, xwedî niyeteke pak jî taybetiyeke girîng e. Mirovê qenc di dilê xwe de xerabiyê ji kesî re naxwaze, ji serkeftina yên din kêfxweş dibe û hewl dide ku bi kirinên xwe cîhanê hinekî baştir bike. Ev niyet di kirinên wî de jî xuya dike; mînak, ger alîkariyê bike, ne ji bo pesindayînê, lê ji bo dilê wî wisa dixwaze dike.

Mirovekî qenc bi rastgoyî, dilovanî, tolerans, berpirsiyarî, şikir, edalet û niyeteke pak tê naskirin. Ev taybetî ne tenê wî di çavê yên din de qenc dikin, lê di heman demê de jiyana wî jî bi wate û bextewar dikin. 

Çandname