ÇandName Li pey şopa bav û kalan…
Hunermendê Ronesansê Leonardo da Vinci, berî 500 salan xêzkirina Vitruvius Adamî, ku tê bawerkirin ku “bedena mêr a bi rêjeyên bêkêmasî” temsîl dike, wekî yek ji xêzên herî navdar tê qebûlkirin ku huner, matematîk û zanista anatomiyê digihîne hev.Doktorê diranan yê navenda Londonê Dr. Rory Mac Sweeney îdia kir ku wî şîfreya geometrîk a li pişt vê xêzê çareser kiriye.
Li gorî Sweeney, miftêya veşartî ya xêzê di “sêgoşeya wekhevkenar” de ye, ku da Vinci di notên xwe de behsa wê kiriye û di navbera lingên fîgurê de cih girtiye.
TÊKILIYA “SÊGOŞEYA BONWILL”
Dr. Sweeney destnîşan kir ku ev sêgoşe ne şêweyekî bêserûber e û nexşeyekî sêwiranê yê ku di xwezayê de gelek caran dubare dibe nîşan dide.
Doktor diyar kir ku ev sêgoşe bi avahiyekî anatomîk a ku di diranan de fonksiyonên çeneyê birêve dibe û wekî “Sêgoşeya Bonwill” tê zanîn re têkildar e.Bi karanîna vê sêgoşeyê di xêzê de, rêjeya di navbera çargoşe û çemberê de jî derdikeve holê: 1.64. Ev rêje pir nêzîkî hejmara taybetî ya 1.6333 e, ku di xwezayê de dubare dibe û bingeha “avahiyên bi bandor” pêk tîne.
“HEMAN PLANA BI GÎTÎ RE HATE BIKARANÎN”
Sweeney got ku ev rêje ne tenê di bedena mirov de, lê di heman demê de di avahiya atomîk a krîstalên bi hêz, rêjeyên serê mirov û pakkirina herî zexm a kureyan de jî heye.Sweeney, ku bal kişand ser heman rêjeyê, got: “Leonardo hîs kiribû ku bedena me bi heman zerafeta matematîkî ya gîtiyê hatiye avakirin.
“VITRUVIUS ADAMÎ
Li gorî vedîtinên nû, Vitruvius Adamî ne tenê şaheseriyek estetîk e, lê di heman demê de wekî hîpotezeke zanistî ya pir li pêş demê xwe tê qebûlkirin. Xebat di kovarên akademîk ên bi navê Journal of Mathematics and the Arts de hate weşandin.
Di beşa encamê ya makaleyê de jî ev gotin hatin bikaranîn: “Îşareta eşkere ya Leonardo da Vinci ya li ser sêgoşeya wekhevkenar a di navbera lingên fîgurê de, nîşan dide ka xêz çawa hatiye çêkirin û bingeha anatomîk a hilbijartinên wî yên rêjeyî eşkere dike.”
Zazaki: Şîfreyê Da Vinci 500 serrî ra diman çareser bî
Hunermendê Ronesansî Leonardo da Vinci, ke 500 serrî ver xêzê Vitruvius Adamî kerd, ke bawerîyeno ke “bedenê merdimî yê bi rêçikanê tamî” temsîl keno, sey yewca xêzanê tewr namdaran qebul beno ke huner, matematîk û zanistîya anatomîye yewbînan keno.
Doktorê diranan yê bingehê Londonî Dr. Rory Mac Sweeney îdia kerd ke o şîfreyê geometrîkî yê peyê nê xêzî çareser kerd.Sewbîna Sweeney, miftayê nê xêzî yê veşarîyî “sêgoşeya wekhevkenar”a de ya, ke da Vinci notanê xo de behsê ci kerd û nê linganê fîgurî de ca girewto.
TÊKILIYA “SÊGOŞEYA BONWILL”
Dr. Sweeney va nê sêgoşeya ne şeklo bêserûber o û planêkê seyweranî yê ke zaf caran zîrê zîrê xwezayî de ziwanê nîşan dano.Doktor va ke nê sêgoşeya bi yew avayîya anatomîke ra têkildare, ke diranan de fonksîyonanê çengî rêz kena û sey “Sêgoşeya Bonwill” name bena.Bi nê sêgoşeya ke xêzî de yeno kerdiş, rêçika çarçûwe û çemberî zî derdîya meydan: 1.64. Nê rêçika zaf nêzîkî jimareyê taybetî yê 1.6333 ya, ke xwezayî de ziwanê ziwanê û bingehê “avayanê verîmî” çêkena.
“HEMAN PLANO GÎTÎ RA ÎSTÎFADE BIYO”
Sweeney va ke nê rêçika ne tena bedenê merdimî de, la eynî wextî de avayîya atomîke ya krîstalanê hêzdaran, rêçikanê serî yê merdimî û pakkirişê tewr zexmî yê kureyan de zî esta.Sweeney, ke bal kerd ser heman rêçika, va: “Leonardo hîs kerd ke bedenê ma bi heman zerafeta matematîkî ya gîtî ra ameyo çêkerdiş.
”VITRUVIUS ADAMÎ
Sewbîna vedîtanê neweyan, Vitruvius Adamî ne tena şaheserîya estetîke ya, la eynî wextî de sey hîpotezê zanistî yê zaf verê wextê xo zî qebul beno. Kar kovarê akademîkî yê bi nameyê Journal of Mathematics and the Artsî de weşîyayo.Netîceyê makaleya de zî nê ciwanan ameyî kerdiş: “Îşaretê eşkera yê Leonardo da Vinci ser o sêgoşeya wekhevkenar ke nê linganê fîgurî de ya, nîşan dano ke xêz çitir ameyo çêkerdiş û bingehê anatom
Selîm Erdem
