Nirxandina Pirtûka “Çağdaş Kürt Destanları” (Cemşid Mar)

Pirtûka “Çağdaş Kürt Destanları” ya nivîskar Cemşid Mar, ku ji hêla Weşanxaneya Öz-Ge ve di sala 1990î de hatiye çapkirin, berhemek e ku destanên nûjen ên Kurdî bi zimanekî helbestî û bi coş tîne ziman. Ev pirtûk ji 226 rûpelan pêk tê û bi zimanê Tirkî hatiye nivîsandin, lê naveroka wê bi temamî li ser çand, dîrok û têkoşîna Kurdan e. Pirtûk bi kapak û desenên xweş (kapak: Ümit Sarıaslan, desen: Hüseyin Acuntaş) jî bala xwendevanan dikişîne.

Naverok û Mijar

Pirtûk destanên nûjen ên Kurdan, ku bi gelemperî li ser têkoşîn, azadî, dîrok û nasnameya Kurdî disekinin, bi şêweyekî helbestî vedibêje. Nivîskar bi zimanekî sembolîk û bi bandor, serpêhatiyên gelê Kurd, têkoşîna wan a li dijî zordestiyê û daxwaza azadiyê bi awayekî dramatîk tîne ziman. Mînak, di beşekê de wiha tê gotin:

Ev gotin têkoşîna dîrokî ya Kurdan û cihê wan di dîroka Mezopotamyayê de bi awayekî helbestî radixe ber çavan. Pirtûk ne tenê destanên kevneşopî, lê belê destanên “çağdaş” ên ku bi bûyerên nêzîk ên dîrokî û têkoşîna gelê Kurd ve girêdayî ne jî dihewîne. Ev yek pirtûkê ji destanên klasîk ên wekî “Mem û Zîn” an “Demirci Kawa” cuda dike, ji ber ku ew bêtir li ser mijarên nûjen disekine.

Ziman û Şêwaz

Zimanê pirtûkê bi zimanê Tirkî ye, lê bi awayekî wisa hatiye nivîsandin ku ruhê çanda Kurdî tê de zindî ye. Cemşid Mar zimanekî helbestî, sembolîk û bi coş bikar tîne, ku xwendevanan dixe nav hestên kûr ên têkoşîn û berxwedanê. Şêwaza nivîsê bi awayekî epîk e, ku dişibe destanên kevneşopî, lê bi mijarên nûjen vê formê dewlemend dike. Lê belê, ji ber ku pirtûk bi Tirkî ye, dibe ku ji bo xwendevanên ku bi tenê Kurdî dizanin an tercîh dikin, ev yek kêmasiyek be.

Xalên Erênî

• Naveroka Dewlemend: Pirtûk têkoşîna Kurdan bi awayekî helbestî û bi bandor tîne ziman, ku ji bo kesên eleqedarê dîrok û çanda Kurdî ne, pir balkêş e.

• Zimanê Helbestî: Şêwaza nivîsê bi coş û bi hêz e, ku xwendevanan bi hest dixe nav atmosfereke destanî.

• Girêdana bi Dîrokê re: Pirtûk dîroka kevn û nêzîk a Kurdan bi hev ve girê dide, ku ev yek ji bo têgihiştina nasnameya Kurdî girîng e.

• Estetîka Pirtûkê: Desen û kapakê pirtûkê wê dîmenî jî balkêş dikin.

Kêmasî

• Zimanê Tirkî: Ji bo xwendevanên ku dixwazin bi Kurdî (Kurmancî an Zazakî) bixwînin, zimanê Tirkî dibe asteng. Wergera pirtûkê bi Kurdî xwendinê hêsantir dikir.

• Gihîştina Sînordar: Pirtûk di sala 1990î de hatiye çapkirin û dibe ku gihîştina wê li hin deveran zehmet be. Herwiha, daneyên firotanê (tenê 15 nusxe firotine) nîşan didin ku belavbûna wê sînordar e.

• Kêm Agahî li ser Nivîskar: Derbarê Cemşid Mar de agahiyên kêm hene, ku ev yek dibe ku xwendevanan di navbera nivîskar û berhemê de kêm girêdanê çêbike.

Ji Bo Kîjan Xwendevanan Guncew e?

Ev pirtûk ji bo kesên ku eleqedarê dîrok, çand û têkoşîna Kurdan in, û herwiha ji bo kesên ku ji helbest û destanên epîk hez dikin, pir guncaw e. Ji bo xwendevanên destpêkê yên Kurdî, ji ber zimanê Tirkî, dibe ku ne bijardeya yekem be, lê ji bo kesên ku Tirkî dizanin û dixwazin li ser destanên nûjen ên Kurdî fêr bibin, berhemek hêja ye.

Pêşniyar ji bo Xwendinê

Dema xwendina vê pirtûkê, balê bikşînin ser van xalan:

• Sembolîzm: Nivîskar gelek sembolên dîrokî û çandî (mîna “Kurdistan”, “şehîd”, “gazi”) bikar tîne. Hewl bidin wateya van sembolan di çarçoveya dîrokî de fêm bikin.

• Hestên Helbestî: Pirtûk bi coş e; ji ber vê yekê, bi deng xwendin an jî bi baldarî li ser hestan rawestin dikare xwendinê xweştir bike.

• Konteksta Dîrokî: Agahiyên bingehîn li ser dîroka Kurdan (mîna qedexeyên çandî, têkoşîna azadiyê) dê têgihiştina we kûrtir bike.

Encam

“Çağdaş Kürt Destanları” berhemek e ku têkoşîna Kurdan bi zimanekî helbestî û bi bandor vedibêje. Her çend bi Tirkî be jî, naveroka wê bi ruhê Kurdî tijî ye û ji bo kesên ku dixwazin li ser nasname û dîroka Kurdan bêtir zanibin, çavkaniyek girîng e. Lê belê, ji bo xwendevanên Kurdîaxêv ên destpêkê, dibe ku pirtûkên bi Kurdî yên hêsantir (mîna çîrokên zarokan an destanên klasîk) yekem bijarde bin.

Seyîd Eli Eryaman