Zarokên ku dixwazin bi dêûbavên xwe re razên, bi gelemperî ji ber çend sedemên cihêreng ên psîkolojîk, hestyarî û civakî vê daxwazê dikin.
Yekem, zarok bi xwezayî li ewlehiyê digerin. Ji dema zayînê ve, dêûbav ji bo wan sembola parastinê ne. Gava ku zarok biçûk in, ew bi tevahî bi dêûbavên xwe ve girêdayî ne ji bo xwarin, lênêrîn û parastina ji xetereyan. Ev girêdan bi demê re di hişê wan de tê xurtkirin û şev, ku tariyê û bêdengiyê bi xwe re tîne, dibe demeke ku zarok xwe bêhtir lawaz hîs dikin. Nêzîkbûna dêûbavan, çi bi destgirtinê be çi bi razana li rex wan, vê hesta ewlehiyê zêde dike. Mînakî, zarokek ku ji xewnên xirab ditirse, dema li gel dêûbavên xwe ye, dikare zûtir aram bibe û xew bike, ji ber ku bawer dike ku “kesekî bi hêz” li wir e ku wî biparêze.
Sedema duyem bi girêdana hestyarî ve girêdayî ye. Zarok bi awayekî xwezayî hez dikin ku nêzî kesên ku jê hez dikin û pê bawer in bin. Ev têkilî di salên destpêkê yên jiyanê de bi rêya têkiliya laşî (mîna hembêzkirin, girtina destan, an razana li rex hev) pêş dikeve. Ji ber vê yekê, razana bi dêûbavên xwe re ji bo zarokan ne tenê mesele ya rehetiyê ye, lê di heman demê de rêyek e ji bo hîskirina evînê û pejirandinê. Ev girêdan di mêjiyê zarokan de jî bandorek kîmyewî dike; nêzîkbûna laşî oksîtosînê (hormona “evînê”) derdixe, ku aramî û dilxweşiyê dide wan.
Sêyem, faktorên çandî û civakî jî roleke mezin dilîzin. Di gelek çandên Rojhilata Navîn, di nav de çanda Kurdî, razana malbatê bi hev re tiştekî gelekî normal tê dîtin. Di hin malbatan de, ne tenê zarok, lê carinan mezin jî bi hev re di heman jûrê de radizên, ji ber ku ev yek hestekê yekîtî û piştgiriyê diafirîne. Ev adet ji kevnariyê tê û dibe ku bi şert û mercên jiyanê yên berê ve girêdayî be, mîna ku malbat di xaniyên biçûk de dijiyan û cihê cuda ji bo her kesî tunebû. Ji ber vê yekê, zarokên ku di vê rewşê de mezin dibin, razana bi dêûbavên xwe re wekî beşek ji rûtîna xwe ya rojane dibînin û dibe ku wê wekî tiştekî xweş û rehet hîs bikin.
Çarem, carinan ev daxwaz dikare bi qonaxên pêşkeftina zarokan ve jî têkildar be. Mînakî, zarokên ku di qonaxa “tirsên veqetandinê” (separation anxiety) de ne – bi gelemperî di navbera 1-3 saliyê de – zêdetir dixwazin bi dêûbavên xwe re bin, ji ber ku ew ditirsin ku dêûbavên wan ji wan dûr bikevin. Her çend ev tirs bi demê re kêm bibe jî, hin zarok heta temenekî mezintir vê hewcedariyê diparêzin, nemaze ger di jiyana wan de guhertinên mezin çêbibin (mîna koçkirin, destpêkirina dibistanê, an bûyerek trawmatîk).
Dibe ku hin zarok tenê ji ber rehetiya fizîkî tercîh bikin bi dêûbavên xwe re razên. Cihê dêûbavan dibe ku germtir, nermtir, an jî bi tenê zêdetir “xweş” be ji cihê wan yê cuda. Ev yek bi taybetî di zivistanên sar de an di malên ku şertên wan ne zêde baş in de derdikeve holê.
Bi kurtasî, daxwaza zarokan a razana bi dêûbavên xwe re ji gelek aliyan ve tê: ewlehî, hestyarî, çand, pêşkeftin û rehetiya laşî. Her malbat û her zarok dikare sedemek cuda ya vê yekê hebe, lê di bingehê xwe de, ev daxwaz nîşana pêwendiyeke xurt û xwezayî ya di navbera zarok û dêûbavan de ye.
Çandname
