Şexsek ji bo Folklora Kurdî kane çi bike?

Ji bo Folklora Kurdî xebat kirineke berfireh û kûr pêwîst e. Pêşî, kesê ku dixwaze li ser folklora Kurdî xebatê bike divê bi zimanê Kurdî (kurmancî û zazakî) baş bizanibe. Ji ber ku folklor bi ruhê civakê ve girêdayî ye, têgihiştina çand û jiyana civakî ya Kurdan jî girîng e.

Berhevkirina materyalên folklorîk gaveke sereke ye. Ev kar bi gerokî û serdana gundan dest pê dike. Divê mirov bi kalên gundan, pîrejinan û kesên ku folklora devkî diparêzin re hevdîtinan bike. Di vê qonaxê de qeydkirina dengî pir girîng e, da ku materyalên berhevkirî winda nebin.

Di dema berhevkirinê de, divê berhevkar li ser çîrok, stran, gotinên pêşiyan, mamik, bawerî, efsane, çîrokên evînê, destanên şer û mêrxasiyê, adet û toreyên dawet û şînan hûr bibe. Her wiha serpêhatiyên dîrokî yên devkî jî beşeke girîng a folklorê ne.

Ji bilî berhevkirinê, kategorîzekirina van materyelan jî pir girîng e. Divê mirov van berheman li gorî mijar, herêm û demê dabeş bike. Ev yek dê bibe alîkar ku mirov karibe guherîn û pêşketina folklorê di nav demê de bibîne.

Lêkolîner divê li ser têkiliya folklora Kurdî bi folklorên gelên cîran re jî bixebite. Ev yek dê bibe alîkar ku bandora çandên cîran li ser folklora Kurdî were fêmkirin.

Arşîvkirina van materyelan bi awayekî zanistî pir girîng e. Divê her berhema folklorîk bi hemû agahiyên xwe (dîrok, cih, berhevkar, çavkanî) were tomarkirin. Ev arşîv dê bibe çavkaniyeke hêja ji bo lêkolînerên pêşerojê.

Di dawiyê de, weşandina van xebatan bi rêbazên zanistî û bi zimanekî akademîk pêwîst e. Ev xebat dikarin di pirtûk, kovar û platformên akademîk de bên weşandin da ku bigihêjin xwendevan û lêkolînerên din.

Folklor mîraseke çandî ya zindî ye û divê bi baldarî were parastin û vegotin. Ev kar ne tenê ji bo parastina çanda Kurdî, lê her wiha ji bo dewlemendkirina wê jî girîng e.

GELO HÛN KANIN LI SER KIJAN BEŞAN XEBATÊN XWE BIKIN?

Di folklora Kurdî de gelek beş hene ku her yek taybetmendiyên xwe hene. Beşên sereke yên folklora Kurdî bi vî awayî ne:

Edebiyata Devkî:
– Çîrok (çîrokên gelêrî, çîrokên zarokan, çîrokên evîndariyê)
– Destan (Memê Alan, Siyabend û Xecê, Dewrêşê Evdî)
– Stran (kilam, lawik, payîzok, lorî, şeşbendî)
– Metelok û Mamik
– Gotinên pêşiyan û Biwêj
– Çîvanok
– Pêkenok
– Efsane û Mîtolojî

Adet û Tore:
– Dawet û zewac
– Şîn û tazî
– Newroz û cejn
– Şahî û govend
– Çand û adetên olî
– Adetên koçeriyê

Bawerî û Praktîkên Civakî:
– Baweriyên olî
– Baweriyên supersitîsyonî
– Nîşan û remzên gelêrî
– Xewn û şîroveyên wan
– Fal û remildarî

Hunerên Destî û Pîşeyî:
– Tevnkarî
– Xalîçe û berr
– Hesinkarî
– Zêrîngerî
– Dartraşî
– Kulav û kulîk

Xwarin û Vexwarin:
– Xwarinên kevneşopî
– Şîranî û xwarinên taybet
– Derman û dermanên gelêrî
– Adetên xwarinê

Lîstik û Dembihorî:
– Lîstikên zarokan
– Lîstikên civakî
– Yarî û pêşbazî
– Sporên gelêrî

Muzîk û Amûrên Muzîkê:
– Dengbêjî
– Amûrên muzîkê yên kevneşopî
– Awazên taybet
– Meqam û sitîlên muzîkê

Cil û Berg:
– Kinc û xemla kevneşopî
– Xêz û nexşên kurdî
– Cil û bergên herêmî
– Xemilandinên taybet

Zanîna Xwezayî:
– Zanîna çandiniyê
– Zanîna şivantiyê
– Zanîna dermanên giyayî
– Pêşbîniyên hewayê

Her yek ji van beşan xwedî taybetmendiyên xwe ne û bi hev re dewlemendiya folklora Kurdî pêk tînin. Ev beş di nav xwe de jî dikarin bên dabeşkirin û her yek ji wan dikare bibe mijareke lêkolînê ya serbixwe.

Têbinî: Hûn kanin tiştên ku we berhev kirine bi me re bişînin em ê bi kêfxweşî biweşînin.

Ji bo şandinê: candname1@gmail.com

Çandname