Nîşeyên Etnomuzîkolojîyê – Nivîsandina Dîroka Muzîkê

Her çend piraniya etnomûzîkologan, etnografên muzîkê ne ku xebatên qadê dimeşînin û li ser rewşa ku jê re tê gotin etnografîk dinivîsinin, hin dîroknasên muzîkê ne ku bi gelemperî li ser destnivîsên orîjînal, weşanên destpêkê, û tomarên di pirtûkxane û arşîvan de dixebitin.

Etnografên muzîkê bi gelemperî demeke pir dirêj li ser şopandina dîroka kevneşopiyên ku ew dixwînin derbas dikin.

Ew vê yekê dikin da ku fêm bikin ka tişt çawa bûne, çima kevneşopî diguhezin, û mirovên di çanda ku ew dixwînin çawa bi pratîkên muzîkê yên îroyîn ve dîroka muzîkê ava dikin fehm bikin.

Dîroka Muzîkê

Dema ku etnomûzîkolog dîroka muzîkê ya ku di rabirdûya kevin de qewimiye dinivîsin, eşkere dikin ku dîroknasî û etnografî ji hev zêde ne dûr in.

Mînakî, Joseph Lam li ser Çîna Mingê, Qurbaniyên Dewletê û Muzîkê (1368-1644) lêkolînekê dike û digihîşe vê emcamê, “Muzîka rêûresmê ya Xanedaniya Ming encama rêzek dirêj a danûstandinan bû ku tê de siyaseta qesrê û têkoşînên di navbera karbidestan û muzîkjenan de pêk dihat”

Etnomûzîkolog dîroka muzîkê bi awayekî ku li ser mesele, pirs û nirxên etnomusîkolojîk disekine dinivîsin.

Dîroka Muzîkê Ya Modern

Etnomuzîkolog fêr dibin ku, mirov cûdahiyên di navbera formên kevn û nû yên muzîkê de çêdikin. Dûv re ew dîrokan dinivîsin ku her celebek muzîkê di çarçoweya wê ya çandî de cih digire, gava ku gengaz be nivîs û tomarên dîrokî bikar tînin.  Ew sedemên peydabûna formên nû û aqubeta formên kevn vedibêjin. Ew paşerojê vedikolin da ku jiyana heyî ya kevneşopiyek muzîkê ronî bikin û nîşan bidin ku mirov di çandekê de çawa dîroka xwe ya muzîkê ava dikin.

Etnomusîkologan têgîna “senkretîzm” bikar anîne ji bo danasîna formên muzîkê yên Afrîkîyên koledar û neviyên wan, nemaze kevneşopiyên stran û daholê yên ku bi pratîkên olî yên nû ve girêdayî ne ku hêmanên katolîk bi rojava re têkildar dikin.  Olên anîmîst ên Afrîkî bi demê re, polîrîtmên Afrîkî yên van şêwazên muzîkê yên hevdem bi melodî û ahengên Ewropî re hatin yek kirin da ku cûrbecûr kevneşopiyên populer û folklorî li Amerîkaya Latîn a îroyîn biafirînin.

Guherîn, li şûna dîtina nîşana paşveçûn an tawîzê, ew nîşan dide ku çand her dem dînamîk in û bi çandên din re di têkiliyê de ne.

Etnomuzîkolog bawer dikin ku, dema ku pergalên çandî, civakî, siyasî û aborî biguhere, hin aliyên pratîk û şêwazê nû yên muzîkê dê di encamê de îcat bibin.

Cîhana nû ya çandî û siyasî pirsgirêkek bi celebên muzîka sereke yên civakê, gospel û blues derxist holê.

GOSPEL, muzîgeke ku di merasîmên dêrê de, bi gelemperî ji hêla dengbêjek jin ve, bi organ an piyanoyê ve têne gotin.  Ew ji duayên ji miriyan re li ser cenaze û şînê, û di rojên olî de, ji gotinên pesnê Îsa û duayên ji Xwedê re pêk tê. Bi gotineke din “Muzîka Gospel celebek muzîkê ya mîstîk e.  Li cem me dibêjin muzîka îlahî. Gospel rasterast ji hê Jazz û Bluesê bandor girtiye.

BLUES li ser bingeha mîstîkîzmê ye, ku di çanda Afrîkaya Rojava de wekî “îfadekirina êşê” di merasîmên cenaze û şînê de tê bikar anîn.  Blues, ku koka wê li Afrîkayê ye, ji stranên li ser xemgînî, hêvî, azadî û êşên kûr ên koleyên ku ji sedsala 17an vir ve li zeviyan dixebitîn ji Afrîkayê anîne. Notaya Bluesê yekem car Hart Wand di sala1912an de bi navê “Dallas Blues” weşand.

Çanda modern li seranserê cîhanê daxwazên nû li ser formên muzîka kevneşopî datîne.  Carinan muzîkvan, zanyar û hukûmet eleqedariyeke aktîf nîşan didin ku muzîkê biguhezînin da ku daxwazên nû bicîh bînin.

Di serdema komunîst a Bulgaristanê de ji 1944an heta 1989an, rewşenbîran muzîka welatê Bulgarî wekî sembola nasnameya neteweyî qebûl kirin.

Yek hêza guherîna muzîkê di dewletên netewe de ku muzîkê wekî sembola nasnameya neteweyî bikar tînin bi rêya sazîkirina muzîkê ye, nemaze avakirina konservatuarên muzîka kevneşopî û komên performansa folklorîk in.

Li hemberî bajarîbûn û pîşesazîbûnê mirov carinan dikare dev ji cure û pratîkên muzîkê berde. Mînak muzîka dan kutandin ê, paleyê demekê şûnde tên terikandin.

Berfirehbûna hilberîna kasetan vejîna eleqeya li ser muzîka “kevneşopî” ya herêmî teşwîq kir.

Bi zexta nûjenkirinê re, mirov bi gelemperî di pêvajoya afirandina rengan de ji bo serdemek nû ji nû ve formên muzîka kevn ji bo mebestên nû ji nû ve bi kar tînin.  Wek muzikê ŞAKIRO bi muzîka remîksê nûva tên nûkirin/çêkirin. Lê dibe ku hin şêwe ji holê rabin an jî girîngiya wan kêm bibe û şêwe ji holê ranebe jî dibe ku hêmanên sereke yên şêwazê wê guherîbin.

Ji pirtûka Ethnomusicology: A Very Short Introduction a Timothy Rice, Firat Bawerî kurte kir