Nexweşîya xwe perestinê/egoîzm

Bi gotineke din “nexweşiya xwe perestinê” behsa narsîsîzmê (egoîzm) jî tê kirin, ku bi Kurdî carinan wekî “xweperestî” an “xwehezî ya zêde” tê binavkirin. 

Nexweşiya xweperestinê (egoîzm) çi ye?

Narsîsîzm tê wateya hezkirina xwe ya zêde û bi awayekî ne tendurist, ku mirov xwe ji yên din serdestir, girîngtir û taybettir dibîne. Di psîkolojiyê de, ev yek hem wekî taybetmendiyeke kesayetiyê û hem jî wekî nexweşiyeke derûnî (bi navê “Nexweşiya Kesayetiya Narsîsîst – Narcissistic Personality Disorder, NPD”) tê dîtin. Kesên narsîsîst bi gelemperî xwedî xwebaweriyeke zêde ne, lê ev xwebawerî bi piranî qels e û li ser pesindayîn û qedirgirtina ji derve ve girêdayî ye.

Nîşanên Nexweşiya Xweperestinê

Li gorî pîvanên psîkolojîk (mîna DSM-5), hin nîşanên vê nexweşiyê ev in:

1. Hestê Serweriyê: Bawer dikin ku ew ji yên din çêtir in û taybet in, tew jî bêyî delîlên rastîn.

2. Hewcedariya Pesindayînê: Her tim dixwazin ji aliyê kesên din ve bêne ecibandin û pesnê wan bê dayîn.

3. Bêempatî: Zehmetiyê dikişînin ku hestên kesên din têbigihîjin an girîngiyê bidin.

4. Xwe Navend Dîtin: Jiyanê tenê li gorî xwe dibînin û hîs dikin ku her tişt divê li dora wan bizivire.

5. Hêrsbûn li Rexneyan: Gava rexne li wan tê kirin, zû aciz dibin an jî xwe êrîşkirî hîs dikin.

6. Bikaranîna Yên Din: Yên din ji bo berjewendiyên xwe bi kar tînin bêyî ku qîmetê bidin wan.

Sedemên Nexweşiya Xweperestinê

Sedemên vê rewşê ne bi temamî zelal in, lê hin faktorên gengaz ev in:

• Zarokatî: Pesindayîna zêde ji aliyê dêûbavan ve an, berevajî vê, lênêrîneke kêm û bêîstîqrar dikare bibe sedem.

• Genetîk: Hin lêkolîn nîşan didin ku taybetmendiyên kesayetiyê dikarin bi genetîkê ve girêdayî bin.

• Jîngeh: Civakeke ku zêdetir girîngiyê dide serkeftin, navdarî û xuyangê dikare narsîsîzmê teşwîq bike.

Bandora Li Ser Jiyanê

Kesên narsîsîst dibe ku di destpêkê de xweş xuya bikin ji ber xwebawerî û cazîbedariya wan, lê bi demê re têkiliyên wan (zewac, hevaltî, kar) dikarin zirarê bibînin. Yên derdora wan bi gelemperî xwe bêqîmet an bikêrhatî hîs dikin.

Di heman demê de, narsîsîst bixwe jî dibe ku di hundirê xwe de tenê û bêkêf bin, ji ber ku ev xwebaweriya wan bi piranî sexte ye û bi piştgiriya derve ve girêdayî ye.

Çareserî û Rêbazên Alîkariyê

Nexweşiya kesayetiya narsîsîst bi zehmetî tê tedawîkirin, ji ber ku kesên bi vê nexweşiyê pir kêm qebûl dikin ku pirsgirêkeke wan heye. Lê hin rêbaz hene:

• Terapî: Terapiya psîkolojîk (mîna terapiya cognitive-behavioral) dikare alîkariyê bike ku empatiyê pêş bixin û hestên wan ên rastîn bên keşfkirin.

• Xwenasîn: Gava mirov têgihîje ku tevgerên wî/wê zirarê didin, dibe ku gavên erênî bavêje.

• Piştgiriya Derdorê: Yên nêzî kesên narsîsîst divê sînorên saxlem deynin da ku xwe biparêzin.

Di çanda Kurdî de, “xweperestî” bi gelemperî wekî taybetmendiyeke neyînî tê dîtin, ji ber ku girîngî bi yekîtî, malbat û civakê re tê dayîn. Lê di jiyana nûjen de, bi bandora medyaya civakî û takekesîbûnê, hin tevgerên narsîsîst (mîna xwe nîşandan û pesindayîna zêde) zêdetir têne dîtin.

Azad Dîlgirtî