Peywirên dê û bavan di jiyana zarokan de bingeheke bingehîn in û bi awayekî kûr bandorê li ser pêşkeftina kesayetî, tenduristî û bextewariya zarokan dikin. Em ê vê mijarê her awayî vebêjin, da ku em bi tevahî têbigihîjin ka dê û bav çawa bi berpirsiyariyên xwe yên cuda cuda beşdarî jiyana zarok û civakê dibin.
Ev peywir ne tenê bi lênêrîna laşî ve sînordar in, lê di heman demê de aliyên derûnî, civakî û çandî jî digirin nav xwe.
Yek ji peywirên herî eşkere yên dê û bavan ew e ku ew hewcedariyên bingehîn ên zarokan peyda bikin. Ev tê wateya dabînkirina xwarin, cil û berg, stargeh û tenduristiyê. Dê û bav bi xebat û kedê pere qezenc dikin, da ku zarokên wan di rewşeke aram û ewle de mezin bibin. Mesela, ew xwarina tendurist ji bo zarokan amade dikin, wan dibin ba bijîşk dema nexweş dibin û piştrast dikin ku ew di cihekî germ û paqij de dijîn. Ev ne tenê ji bo mezinbûna laşî ya zarokan girîng e, lê di heman demê de bingeheke derûnî jî dide wan, ji ber ku zarokên ku xwe di ewlehiyê de hîs dikin, bi gelemperî zêdetir bi xwebawer in.
Lê ev peywir ne tenê bi aliyê maddî ve girêdayî ne; dê û bav di heman demê de ji bo perwerdehiya zarokan jî berpirsiyar in. Ev perwerdehî ne tenê bi şandina wan a dibistanê dest pê dike, lê ji rojên pêşî yên jiyana zarokan ve bi fêrkirina nirxên exlaqî, rêz û edaletê dest pê dike. Wekî mînak, dê û bav bi tevgerên xwe yên rojane wekî nimûne xizmetê dikin; eger ew bi xwe bi rêzdarî bi kesên din re biaxivin, zarok jî vê yekê hîn dibin. Her wiha, ew zarokan teşwîq dikin ku xwendina xwe bidomînin, pirtûkan bixwînin û xeyalên xwe yên ji bo paşerojê pêş bixin. Di vê çarçoveyê de, dê û bav ne tenê mamoste ne, lê di heman demê de rêberên jiyanê ne jî.
Peywireke din a girîng a dê û bavan ew e ku ew piştgiriya hestî û derûnî bidin zarokan. Zarok di pêvajoya mezinbûnê de gelek caran bi pirsgirêkan re rû bi rû dimînin; dibe ku ew ji hevalên xwe aciz bibin, di dersan de zehmetiyan bikişînin an jî bi xemgîniyên piçûk yên rojane re mijûl bibin. Di van demên wiha de, dê û bav bi guhdarîkirina zarokan, bi wan re axaftin û bi dayina şîretan, wan bi hêz dikin. Mesela, eger zarokek ji ber têkçûna di lîstikekê de xemgîn be, dê û bav dikarin bi wî re rûnin, wî teselî bikin û wî teşwîq bikin ku dîsa biceribîne. Ev piştgirî ji zarokan re hîsê baweriyê û ewlehiyê dide, ku ev yek di jiyana wan a paşerojê de bingeheke bi hêz ava dike.
Dê û bav di heman demê de berpirsiyar in ku zarokan bi çand, kevneşopî û nasnameya wan a civakî ve girêbidin. Ev yek bi taybetî di civakên ku xwedî dîrokeke kûr in, wekî civaka kurdî, de girîng e. Wekî mînak, dê û bav dikarin bi zarokan re bi zimanê xwe yê dayikê biaxivin, çîrokên kevnar ên kurdî ji wan re vebêjin, an jî wan beşdarî merasîmên çandî yên wekî dawet û cejnan bikin. Bi vî awayî, zarok ne tenê bi çanda xwe dizanin, lê di heman demê de hîsê aidiyetê jî di wan de çêdibe. Ev peywir ne tenê ji bo parastina nasnameya takekesî, lê ji bo domandina mîrateya civakê jî girîng e.
Her wiha, dê û bav divê di navbera zarokan de edaletê saz bikin û wan fêrî berpirsiyariyê bikin. Eger di malbatê de çend zarok hebin, girîng e ku dê û bav bi awayekî wekhev bi wan re tevbigerin, da ku hîsê çavnebariyê an neheqiyê di nav wan de çênebe. Di heman demê de, ew zarokan hîn dikin ku çawa karên piçûk ên rojane bikin, wekî paqijkirina odeya xwe an alîkariya di karên malê de, da ku ew di jiyana xwe de bibin kesên serbixwe û bi berpirsiyar. Ev yek bi demê re ji zarokan re dibe alîkar ku ew di civakê de jî bibin endamên çalak û bi bandor.
Yek ji peywirên herî kûr ên dê û bavan ew e ku ew ji zarokan re bibin mînakên jiyanê. Zarok bi gelemperî bi dîtina dê û bavên xwe hîn dibin; eger dê û bav bi xwe bi kedkarî, bi durustî û bi dilsozî bijîn, zarok jî van taybetmendiyan di xwe de pêş dixin. Berevajî vê, eger dê û bav tevgerên neyînî nîşan bidin, dibe ku ev yek bi awayekî xirab bandorê li ser zarokan bike. Ji ber vê yekê, dê û bav ne tenê bi gotinên xwe, lê bi kirinên xwe jî berpirsiyariyeke mezin digirin ser milên xwe.
Peywirên dê û bavan pir alî û berfireh in; ew hem lênêrîna laşî û maddî, hem perwerdehiya exlaqî û zanistî, hem piştgiriya hestî û hem jî veguhastina çandî digirin nav xwe. Ev peywir ne tenê ji bo mezinbûna zarokan, lê di heman demê de ji bo avakirina civakeke bi hêz û bi wate jî girîng in. Dê û bav, bi van berpirsiyariyên xwe, ne tenê zarokên xwe mezin dikin, lê di heman demê de paşeroja civaka xwe jî teşe dikin.
Çandname
