✍️ Bîlal Zîlan
Vakurê (corê) Nêribê Axanî de (Hêni/Dîyarbekir), koyê Nêribî ser o zîyara Pîr ‘Ezîzî esta. Ewta de bi nameyê Pîr ‘Ezîz (Pîr Azîz) yew zat medfûn o. Şarî mîyan de ci ra bi kilmek Pîr ‘Ez zî vajîyêno.
Pîr ‘Ezîz xelîfeyê Pîr Mansurî yo. Pîr Mansûr seserra 11. de wextê dewleta Merwanîyan (dewleta Kurdan) de Hekarî ra koç kerdo ameyo Pîran. Ê çaxan hetê Gêlî de eşîra Mirdasîyan bîya. Pîr Mansûr bîyo pîlê ena eşîre. Dima ra tornê ey Pîr Bedirî Gêl û dormareyê ci de mîreyîya kurdan ronaya.
Goreyê şecereyê Pîr Mansûrî; Pîr ‘Ezîz xelîfeyanê Pîr Mansûrî ra yew bîyo. Ena şecera seserra 18ine de îstînsax bîya û şeklo peyên girewto. Şecere de vajîyêno ke “Pir Azîzî destê Şêx Mansûrî ra qedeha şerbetî şimita”. Yanî destê Pîr Mansûrî ra terîqet (rayîr) girewto. Goreyê şecera, Pîr Mansûr zî xelîfeyê Ebûl Wefayê Kurdî (1026-1107) bîyo, o zî xelîfeyê Şêx Muhammedê Şenbekî bîyo. “Şenbek” yew eşîra kurdan a.
Şenbekîyye terîqetanê tewr verênan ra ya û Wefaîyye zî dewamê ci hesibîyêna. Tesîrê Wefaîyye, Îraq, Kurdistan û Anadolî de zaf bîyo. Rayîrê tayê ocaxanê ‘elewîyanê kurdan zî reseno Ebu’l-Wefayî. Wefaîye ca bi ca karakterê elewîtî û sunîtî nawito. Ebûl Wefa, ‘Adîy b. Musafîr (şêxê Êzidîyan) , Abdulqadirê Geylânî (şêxê Qadirîyan) û Pîr Mansûr eynî zeman de ciwîyayî.
Derheqê weşîya Pîr ‘Ezîzî de çiyêk nêzanîyêno. Şarî mîyan de vajîyêno ke Pîr ‘Ezîz, yew serdar bîyo û tîya de şehîd bîyo. Tayê zî vanê yew ewlîya bîyo. Şecereya mîreyanê Gêlî ra fam beno ke Pîr Ezîz hetê Pîr Mansûrî ra seba îrşadî û îdareyî erşawîyayo mintiqaya Nêribey û wexto ke şîyo rehmet zî tîya de defin bîyo.
Tayê Çimeyî:
– Yunus Emre Gördük, (2014). “Eğil Emirliği’nin Kısa Tarihçesi ve Eğil Emirlerine Ait Şecere Metninin Tercümesi”, Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), sayı 35, s. 89-120
– Haşim Şahin (2014), “Selçuklu ve Erken Osmanlı Döneminde Vefâiyye Tarikatı”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, sayı: 70.
– Ayfer Karakaya-Stump (2015), Vefailik, Bektaşilik, Kızılbaşlık: Alevi Kaynaklarını, Tarihini ve Tarihyazımını Yeniden Düşünmek, İstanbul Bilgi Üniversitesi.
– Ayşenur Özkul (2008), Tacü’l-Arifin Ebü’l-Vefa’nın menakıbı -inceleme ve metin-, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniv. Sosyal bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri ABD.
Türkçesi:
Pîr Azîz
Nêrib (Hanî/Dîyarbekir) mıntıkasında, Nêrib dağının üzerinde Pir Aziz ziyareti var. Burada Pîr Aziz isimli bir zat medfun olup, halk arasında kısaca Pîr ‘Ez de de denilmektedir. Bu ziyaret çevrede çokça ziyaret edilen, adaklar kesilen bir yerdir.
Pîr Aziz, Pîran’da (Dicle) medfun olan Pîr Mansur’un halifesidir. Pir Mansur 11. yüzyılda Kürd devleti Mervaniler zamanında Hakkari’den Egil’e bağlı Pîran köyüne (şimdi ilçe) gelmiş. O dönemde Egil tarafında bulunan Mırdasî aşireti içinde irşadda bulunmuş ve bu aşiretin lideri olmuş. Daha sonra torunlarından Pîr Bedir Eğil ve çevresini alarak Mirdasi beyliğini kurmuş.
Pir Mansur şeceresine göre; Pir Aziz, Pir Mansur’un halifelerinden biridir. Bu şecere 18. yüzyılda istinsah edilmiş ve son şeklini almış. Şecere’de deniliyorki “Pir Aziz de kadehi Şeyh Mansur’un elinden içmiştir”. Yanî Pir Aziz, Pir Mansur’dan tarikat ve hilafet almıştır. Bu şecereye göre, Pir Mansur da Tacu’l Arifin Ebu’l Vefa el-Kurdî’nin (1026-1107) halifesidir. Ebu’l Vefa da Şeyh Muhammed Şenbeki’nin halifesidir. “Şenbek” de bir Kürd aşiretidir.
Şenbekiyye, İslami dönemdeki ilk tarikatlardan biri olup, Vefaiyye onun devamı sayılmaktadır. Vefailiğin etkisi, Irak, Kürdistan ve Anadolu’da çoktur. Bazı Kürd Alevi ocaklarının da da yol/tarikat şecereleri Ebu’l Vefa’ya dayanmaktadır. Vefailik yerden yere alevi veya sünni bir karakter arz etmiştir. Zamanla bazı kolları Batıni-Alevi bir çizgiye evrilirken, bazısı ise Sünni bir çizgide kalmıştır.
Ebu’l Vefa, Adiy bin Misafir (Êzidi şeyhi), Abdulkadir Geylani ve Pir Mansur’un aynı dönemlerde yaşadıkları anlaşılıyor.
Pir Aziz’in hayatı hakkında pek bir şey bilinmiyor. Halk arasında, Pir Aziz’in aynı zamanda bir komutan olduğu ve burada şehid olduğu veya bir evliya olduğu şeklinde anlatımlar mevcuttur. Egil beylerinin şeceresinden yola çıkarak şunu diyebiliriz: Pir Aziz, Pir Mansur tarafından Nêrib mıntıkasında irşad ve idare için görevlendirilmiş; vefat ettiğinde de şu an bulunduğu yere defnedilmiştir.
