BARANA HÛR
gula ku mi jê hezkirî
naçilmise
dilê ku mi jê hezkirî
şev û roj e
deng man
baran dibare
barana hûr
bi pey dilopekê ketimeCihan Roj*
Helbesta “Barana Hûr” ya Cihan Roj bi zimanekî nazik û bi hestên kûr, evîna bêdawî û hesreta dilê evîndar vedibêje. Ev helbest bi awayekî sembolîk û bi wêneyên xwezayî yên mîna baranê, dilopekê û şev û rojê, hestên mirovî yên evînê, bêrîkirinê û êşê bi rengekî xwerû tîne ziman. Di vê maqaleyê de, em ê li ser naverok, sembolîzm, ziman û bandora hestyarî ya vê helbestê rawestin.
Naverok û Mijar
“Barana Hûr” bi mijara evînê dest pê dike û bi awayekî şairane hestên evîndarekî ku ji yara/yara xwe hez dike, lê nikare bigihîje wî/wê, tîne ziman. Helbest bi van rêzikên yekem dest pê dike: Barana hûr Gula ku min jê hezkirî Van rêzikan evîna paqij û nazik nîşan didin, ku bi barana hûr ve tê sembolîzekirin.
Baran di wêjeyê de gelek caran wekî sembola paqijî, nûbûn, lê di heman demê de jî wekî hesret û melankoliyê tê bikaranîn.
Di vê helbestê de, barana hûr hem wekî sembolek evînê û hem jî wekî nîşana hesretê xuya dike. Gul jî, wekî semboleke klasîk a evînê, bedewî û nazikiya yara/yara evîndar temsîl dike. Rêzika “Naçilmise” bi awayekî eşkere êşa evîndarî diyar dike. Ev gotin nîşan dide ku evîn ne tenê şahî û bextewarî ye, lê di heman demê de bi êş û bêrîkirinê ve jî dagirtî ye. Dilê evîndar “şev û roj” di nava vê êşê de dimîne, ku ev jî nîşana domdariya hestên wî/wê ye. Dengê baranê, ku di helbestê de tê gotin “deng man, baran dibare,” ev êşê kûrtir dike û bîreweriyên evîndarî zindî dike. Di beşa dawî ya helbestê de, şair dibêje: Bi pey dilopekê ketime Ev rêzik hewldana evîndar a ji bo gihîştina evîna xwe nîşan dide, lê di heman demê de bêhêvîtiyekê jî di xwe de dihewîne. Dilopek, wekî tiştekî biçûk û nazik, dibe ku evîna ku her çend bêdest nekeve jî, evîndar bi pey wê ketiye.
Sembolîzm
Helbesta Cihan Roj bi karanîna sembolên xwezayî, wekî baran, gul û dilop, hestên kûr ên mirovî bi rengekî dîtbarî tîne ziman.
Barana hûr sembola evîna nazik, lê di heman demê de bêîstiqrar e, ku her dem dikare biqede an bişewite. Gul, wekî sembola evînê, bedewî û demkurtîya evînê nîşan dide.
Ev her du sembol bi hev re evîna ku hem xweş e hem jî bi êş e temsîl dikin. Rêzika “şev û roj e” jî sembola demê ye, ku evîn di her kêliyê de, bê rawestan, di dilê evîndar de dijî. Ev nîşana evîna bêdawî ye, lê di heman demê de jî nîşan dide ku evîndar nikare ji vê evînê bireve, ji ber ku ew bûye parçeyek ji hebûna wî/wê.
Ziman û Şêwaz
Zimanê helbestê yê sade û bi hêz, bandorek hestyarî ya xurt li ser xwîner dihêle. Cihan Roj bi karanîna gotinên kurt û bi wate, wekî “barana hûr,” “gula ku min jê hezkirî” û “naçilmise,” hestên kûr bi rengekî rasterast tîne ziman. Ev zimanê sade, lê di heman demê de bi wêneyên xurt, helbestê ji dilê xwîner re nêzîk dike.
Bikaranîna dubarekirina gotina “barana hûr” di destpêk û dawiya helbestê de, ritmeke taybet diafirîne û girîngiya baranê wekî semboleke sereke di helbestê de xurt dike.
Her wiha, karanîna gotina “deng man” jî atmosfera helbestê bi dengekî xwezayî dewlemend dike, ku xwîner dikare dengê baranê di hişê xwe de bibihîze.
Bandora Hestyarî
“Barana Hûr” helbesteke ku bi hêsanî dikare dilê xwînerê bixwe. Hestên evînê, bêrîkirinê û êşa ku di helbestê de têne vegotin, evîna ku her kes dikare di jiyana xwe de hîs bike temsîl dike. Rêzika “bi pey dilopekê ketime” bi taybetî bandorek xurt li ser xwîner dihêle, ji ber ku ew hewldana bêhêvî ya gihîştina evînê nîşan dide, ku gelek kes dikarin bi vê hestê re têkildar bin.
Helbesta “Barana Hûr” ya Cihan Roj bi zimanê xwe yê nazik, sembolîzma xwe ya dewlemend û hestên xwe yên kûr, di wêjeya kurdî de cihekî taybet digire. Ev helbest ne tenê evîna romantîk, lê di heman demê de êş, hesret û xwesteka mirovî ya ji bo gihîştina tiştekî hêja tîne ziman. Barana hûr, ku wekî semboleke sereke di helbestê de cih digire, hem bedewî û hem jî demkurtîya evînê nîşan dide. Cihan Roj bi vê helbestê, bi rengekî xweş û bi bandor, evîna ku di dilê her mirovî de cih digire, bi zimanekî şairane vedibêje.
Seyfullah Esmer
* Helbest ji Şayîr û Defter (Çapa 2an), Weşana Peywend, 2023, r.20 hat standin
