Zarokên ku xwe de mîzdikin, bi piranî ji ber sedemên fîzyolojîkî, psîkolojîkî, an jî qonaxên pêşkeftinê vê yekê dikin. Em ê vê yekê bi hûrgilî rave bikin:
Yekem sedem bi gelemperî pêşkeftina laşî ye. Kontrolkirina mîzdankê (mesane) û mîzkirinê bi tevahî di zarokan de di temenekî biçûk de pêk nayê. Ev yek bi pergala demarî ve girêdayî ye, ku heta 2-4 saliya zarokan bi temamî pêş neketibe. Bi taybetî di xewê de, mêjiyê zarokan carinan nîşaneyên mîzdankê yên “tijebûnê” hîs nake, û ji ber vê yekê mîz bêyî ku zarok hişyar bibe derdikeve. Ev rewş bi navê “enurezîs” (mîzkirina şevê) tê zanîn û di zarokên biçûk de pir normal e. Piraniya zarokan piştî 5-6 saliya xwe vê kontrolê bi dest dixin, lê di hinan de ev yek dikare heta 10 saliyê jî bidome, nemaze ger di malbatê de dîrokeke wisa hebe (mîna ku dê an bav jî di zarokatiya xwe de wisa kiribin).
Sedema duyem dibe psîkolojîk be. Zarok dema ku di bin stresê de bin, mîna destpêkirina dibistanê, guhertina malê, nakokiyên di malbatê de, an jî bûyerekê trawmatîk, dibe ku kontrola xwe ya mîzê winda bikin, tew jî eger berê wan ev problem tunebû. Ev yek bi gelemperî wekî “enurezîsa duyemîn” tê binavkirin, yanî piştî ku zarokek berê kontrol kiriye, ji nû ve dest bi mîzkirina xwe dike. Stres an tirs dikare bandorê li pergala demarî bike û bibe sedem ku laş bi awayekî nehişmendî reaksiyonê bide.
Sêyem, hin faktorên fîzyolojîkî yên din jî dikarin rola xwe bilîzin. Mînakî, eger zarok pir zêde avê vexwe berî razanê, mîzdanka wî zûtir tijî dibe û dibe ku nikaribe xwe bigire. Herwiha, hin zarok mîzdankeke biçûktir ji normalê heye, an jî hormonên ku mîzkirinê kêm dikin (mîna ADH – hormona antîdîuretîk) di şevê de bi têra xwe nayên hilberandin. Di hin rewşan de, pirsgirêkên tenduristiyê yên mîna enfeksiyonên rêya mîzê an şekir (diyabet) jî dikarin bibin sedem, lê ev yek kêm kêm e û bi gelemperî bi nîşanên din re xuya dike.
Çarem, xewna kûr jî dikare bibe faktorek. Hin zarok ewqas kûr radizên ku mêjiyê wan nîşaneyên laşê qut dike. Di vê rewşê de, dema mîzdank tijî dibe, zarok hişyar nabe û mîz bi awayekî xwezayî derdikeve. Ev yek bi taybetî di zarokên ku xewa wan giran e de zêdetir tê dîtin.
Di çanda Kurdî û gelek çandên din de, carinan ev rewş wekî “şerm” tê dîtin, lê di rastiyê de ev pirsgirêk bi temamî xwezayî ye û bi demê re piraniya zarokan jê xelas dibin. Ji bo alîkariya zarokan, dêûbav dikarin hin gavên hêsan bavêjin, mîna kêmkirina vexwarina şileyan berî razanê, teşwîqkirina zarokan ku berî xewê biçin tuwaletê, û di rewşên giran de şêwirdariya doktorê bikin.
Mîzkirina zarokan li xwe bi gelemperî ji ber qonaxa pêşkeftinê, stresê, an jî hin faktorên laşî çêdibe. Eger ev pirsgirêk di temenekî mezin de berdewam bike an ji nişka ve dest pê bike, dibe ku hêjayî lêkolînekê be.
Çandname
