ÇandName Li pey şopa bav û kalan…
Rêya wasat, yanî nêzîkatiya navîn, di jiyanê de hevsengiyekê di navbera zêdeyî (îfrat) û kêmî (tefrît) de peyda dike. Ev rê di gelek aliyên jiyanê de, mîna dîn, exlaq, têkiliyên civakî û biryarên rojane, dikare bibe rêber ji bo jiyanek bi aramî û bi feyde. Ji bo ku em di nav îfrat û tefrîtê de rêya wasat bişopînin.
Pêşî, divê em xwe baş nas bikin û sînorên xwe bizanibin; mînak, eger em di xwarinê de zêdeyî dikin û her tiştî dixwin, ev îfrat e, lê eger em qet xwarinên ku ji wan hez dikin nexwin, ev jî tefrît e. Rêya wasat ev e ku em xwarinên tendurist bixwin, lê carinan jî bi qasî biçûk ji xwarinên ku em jê hez dikin bixwin, da ku hem tenduristiya xwe biparêzin hem jî kêfa xwe nekin qurban. Ev yek di warên din de jî derbas dibe, mîna xebatê; eger em rojê 12 saetan bixebitin û wextê xwe ji bo rihetbûnê nedin, ev îfrat e, lê eger em qet nexebitin, ev jî tefrît e. Divê em wextê xwe bi awayekî hevseng parve bikin, mîna ku em bi qasî hewce ye bixebitin û wextê têr ji bo rihetbûnê û malbatê bihêlin.
Ji aliyê din ve, divê em di biryarên xwe de bi hişmendî tevbigerin û hestên xwe kontrol bikin; mînak, di têkiliyên civakî de, eger em ji her kesî re her tiştî qebûl bikin û sînorên xwe nedin xuyakirin, ev îfrat e, lê eger em bi tundî her kesî red bikin û qet guh nedin kesî, ev jî tefrît e. Rêya wasat ev e ku em bi rêzdarî sînorên xwe diyar bikin, lê di heman demê de bi dilovanî guh bidin kesên din û têkiliyên xwe bi hevsengî bidomînin. Herwiha, di warê dînî de jî hevsengî girîng e; mînak, eger em ibadetê bi awayekî zêde bikin û qet wextê ji bo jiyana rojane neyên, ev îfrat e, lê eger em qet ibadetê nekin, ev jî tefrît e. Divê em ibadetên xwe bi rêkûpêk bikin, lê di heman demê de wextê ji bo jiyana xwe ya rojane, mîna xebat, malbat û kêfê, jî bihêlin.
Ji bo ku em rêya wasat bişopînin, divê em bi xwe re bi awayekî realîst bin û armancên maqûl danîn; mînak, eger em dixwazin werzîşê bikin, ne hewce ye ku em her roj 2 saetan bixebitin, lê qet nekirin jî ne rast e. Em dikarin rojê 30 deqîqeyan bimeşin an werzîşek sivik bikin, da ku hem tenduristiya xwe biparêzin hem jî xwe neêşînin. Herwiha, divê em ji kesên din jî hîn bibin û bi wan re bişêwirin; carinan dîtina kesên din dikare alîkariya me bike ku em hevsengiyê baştir bibînin, mînak eger em di mesrefan de zêdeyî dikin, em dikarin ji kesekî ku bi budceya xwe baş rêve dibe şîretan bigirin.
Divê em bi xwe re nerm bin û qebûl bikin ku em carinan dikarin şaşiyan bikin; rêya wasat ne rêyek bêkêmasî ye, lê rêyek e ku em tê de hewl didin hevsengiyê biparêzin. Eger em carinan ber bi îfrat an tefrîtê ve biçin, divê em xwe rexne nekin, lê li şûna wê hêdî hêdî xwe rast bikin û vegerin rêya navîn. Bi vî awayî, em dikarin jiyanek bi aramî, bi tenduristî û bi kêf bijîn.
Zerarên Îfrat û Tefrîtê Çi Ne?
Îfrat (zêdeyî) û tefrît (kêmî) di jiyanê de ji hevsengiyê dûrketinê nîşan didin û her du jî dikarin bandorên neyînî li ser tenduristî, derûnî, têkiliyên civakî û serkeftina giştî ya mirov bikin.
Dema ku mirov rêya wasat bişopîne, jiyan bi aramî û bi feyde dimeşe, lê îfrat û tefrît dikarin gelek pirsgirêkan derxînin holê.
Dema em li îfratê dinêrin, zêdeyî di her warî de dikare zirarê bide. Mînak, eger mirov di xwarinê de zêdeyî bike û her tiştî bi zêdeyî bixwe, ev yek dibe sedema qelewbûnê, nexweşiyên dil, şekir an jî pirsgirêkên digestinê. Di xebatê de jî îfrat heye; eger mirov rojê 12-14 saetan bixebitîne û qet rihet nebe, ev yek dibe sedema westandinê, stresê, bêxewiyê û di dawiyê de jî şewitîna derûnî (burnout). Herwiha, di têkiliyên civakî de îfrat, mîna ku mirov her gav ji kesên din re “erê” bêje û sînorên xwe nede xuyakirin, dibe sedema windakirina xwebaweriyê, hêrsbûnê an jî têkiliyên neyînî. Di warê dînî de jî, eger mirov bi awayekî zêde ibadetê bike û qet wextê ji bo jiyana rojane neyê, ev yek dibe sedema dûrketina ji malbatê, kar û jiyana civakî, ku ev jî hevsengiyê xira dike.
Ji aliyê din ve, tefrît jî bi qasî îfratê zirardar e. Eger mirov di xwarinê de tefrît bike, yanî qet xwarinên bi vîtamîn an bi enerji nexwe, ev yek dibe sedema lawazbûna bedenê, kêmbûna enerjiyê, anemiyê an jî kêmbûna parastinê. Di xebatê de tefrît, mîna qet nexebitîn an tembelî, dibe sedema windakirina derfetan, kêmbûna dahatê û di dawiyê de jî hestên bêkêrhatinê. Di têkiliyên civakî de tefrît, mîna ku mirov qet bi kesî re têkiliyê danenê û xwe bi tena serê xwe veqetîne, dibe sedema tenêbûnê, depresyonê û kêmbûna jêhatîbûnên civakî. Di warê dînî de jî tefrît, yanî qet ibadetê nekin an ji exlaqê dûr bikevin, dibe sedema valahiyek derûnî û dûrketina ji nirxên giyanî.
Herwiha, îfrat û tefrît bandorê li hest û derûniya mirov jî dikin. Îfrat dibe sedema westandinê, hêrsbûnê û bêsebiriyê, ji ber ku mirov her gav xwe di bin zextekê de hîs dike. Tefrît jî dibe sedema bêhêvîtiyê, kêmqîmetiyê û bêarmancbûnê, ji ber ku mirov xwe wekî kesekî bêkêr dibîne. Di heman demê de, ev her du rewş dikarin bandorê li têkiliyên bi kesên din re bikin; mînak, eger mirov di xercê de îfrat bike û her tiştî bi zêdeyî bikire, dibe ku malbat bi vê yekê aciz bibe, lê eger tefrît bike û qet tiştekî nexwe, dibe ku ev yek jî bibe sedema nerazîbûnê.
Îfrat û tefrît jiyanê ji hevsengiyê derdixin û dikarin tenduristî, derûnî, têkiliyên civakî û serkeftina mirov bi awayekî neyînî bandor bikin. Ji bo ku em ji van ziraran dûr bikevin, divê em rêya wasat bişopînin, yanî di her warî de hevsengiyê biparêzin, sînorên xwe bizanibin û bi hişmendî tevbigerin.
