Muzîka kurdî xwedî dîrokeke kevn û dewlemend e ku ji hezaran salan ve tê. Ev muzîk bi taybetmendiyên xwe yên cuda û rengîniya xwe di nav çanda cîhanê de cihekî taybet digire. Muzîka kurdî, bi dengbêjî dest pê dike ku ev kevneşopiya herî girîng a muzîka kurdî ye.
Dengbêj wek kesên ku dîroka kurdan bi awayekî devkî û bi awaz veguhastine nifşên nû tên zanîn. Wan bi awayekî berfireh behsa bûyerên dîrokî, evîndarî, şer, koçberî û jiyana civakî kiriye. Dengbêjên navdar ên wek Evdalê Zeynikê, Şakiro, Reso û Karapetê Xaço bi dehan kilam û stranên dirêj afirandine ku îro jî tên gotin û guhdarîkirin.
Di muzîka kurdî de amûrên muzîkê yên tradisyonel cihekî girîng digirin. Bilûr, def, dahol, ribab, tembûr û dûdûk ji van amûran in. Her wiha di salên dawî de amûrên modern jî ketine nav muzîka kurdî û ev yek bûye sedema derketina cureyên nû.
Cureyên sereke yên muzîka kurdî ev in: Stran, heyranok, payîzok, lorî, dîlok û govend. Her herêmeke Kurdistanê xwedî taybetmendiyên xwe yên muzîkî ye. Bo nimûne, lawje li herêma Dersimê, hora li Çewligê û şeşbendî li Mêrdînê cihekî taybet digirin.
Di salên 1970yan de, muzîka kurdî dest bi modernîzebûnê kir. Hunermendên wek Şivan Perwer, Ciwan Haco û Nizamettin Ariç bi bikaranîna amûrên modern û stilên nû, muzîka kurdî gihandin qonaxeke nû. Wan hem nirxên kevneşopî parastin hem jî rengên nû li muzîkê zêde kirin.
Di salên 1990î û 2000î de, bi derketina kanalên televîzyonê û radyoyên kurdî re, muzîka kurdî gihîşt qonaxeke din. Hunermendên wek Aynur Doğan, Rojda, Kardeş Türküler û gelekên din muzîka kurdî bi rengên nû xemilandin û gihandin asteke navneteweyî.
Her wiha di warê muzîka modern de jî gelek pêşketin çêbûn. Komên muzîkê yên wek Koma Amed, Koma Dengê Azadî û Bajar bi awayekî profesyonel dest bi çêkirina muzîkê kirin. Van koman bi taybetî li ser nirxên civakî û siyasî sekinîn û muzîka protest a kurdî pêş xistin.
Di salên dawî de, muzîka kurdî li her derê cîhanê tê nasîn û guhdarîkirin. Gelek festîval û konsertên navneteweyî tên lidarxistin û hunermendên kurd beşdarî van çalakiyan dibin. Her wiha, bi rêya platformên dîjîtal, muzîka kurdî gihîştiye guhdarvanên li her derê cîhanê.
Di warê perwerdehiya muzîkê de jî gavên girîng tên avêtin. Li hin zanîngehan beşên muzîka kurdî hatine vekirin û xwendekarên ciwan li ser bingeha zanistî fêrî muzîka kurdî dibin. Ev yek dê di pêşerojê de bibe sedema derketina hunermendên nû û profesyonel.
Lêbelê, digel van pêşketinan, hîn jî astengiyên li pêşiya muzîka kurdî hene. Qedexe û zextên li ser zimanê kurdî bandorê li ser muzîkê jî dikin. Her wiha, kêmbûna dezgehên perwerdehiyê û nebûna piştgiriya dewletê jî pirsgirêkên girîng in.
Her çiqas astengî hebin jî, muzîka kurdî bi rengînî û dewlemendiya xwe ve berdewam dike û her diçe xwe nû dike. Hunermendên nû derdikevin û bi rengên nû muzîka kurdî dewlemendtir dikin.
Çandname
