Cureyek romanê : Mîkroroman

Di edebiyatê de gelek cureyên romanan hene. Yek ji wan cureyan jî mîkroroman e. Min berê derbarê mîkroromanê de gotarek nivîsîbû. Lê, mirov derbarê mijarek de çiqas zanibe jî zanebûna mirov kêm dimîne û her ku tiştên nû fêr dibe, zanebûna mirov zêde dibe, berfereh dibe.

Min di gotara xwe de mîkroromanê wek kurteroman binav kiribû. Lêbelê ez paşê fêr bûm ku Amerîkî û Ewropî jê re mîkroroman dibêjin. Rus jê re ”povest” dibêjin, hinek ewropî jî jê re ”novel” dibêjin. Hinek weşanxaneyên tirka bi tirkî jê re dibêjin ”kisa roman” Hesenê Metê ji bo wê hertim peyva ”Novel” bikar tîne. Ez û hinek nivîskarên kurd em  jî dibêjin ”kurteroman” û weşanxaneyeke kurdî jî gotibû ”romançe”.

Di ferhengên ewropa û amerîkayiyan de tarîfa mîkroromanê weha tê kirin : ”Cûreyek vegotinê ye ku ji romanê biçûktir, ji çîrokê mezintir e û bi berfirehî mijarekê vedihewîne.” Ev tarîf tam li gorê kurteromanê ye.

Novel û çîrok heman tişt nîn in. Nivîskarê rusî Yurî Drujnîkov dibêje: ”Hinek dibêjin novela çexov. Lê belê, Çexov bi tevayî çîrokvan e. Çexov li gorî O.Henri novelîst nîn e, ew bêtir çîroknivîser e.” li gor teorîsyenên edebiyata rusî Belînskî jî ”Kurteçîrok ji kurteromanê sadetir e û binecure ye, ango cureyek di bin kurteromanê de ye.”

 

Hêvîdariya  ku di sedsala me ya nû de eleqeyek berfirehtir ji romana mîkro re bê nîşan dan heye.  Ew xwedan çarçoveyek hunerî, edebî ya bêhempa ye. Mijara sereke ya romanê dikare bi enerjiya berhevkirî û kurtebirî veguhezîne ser kaxezên nivîsandinê û bi cureya mîkroromanê were pêşkêşkirin.

Mîkronovel rastiya roja me ye, daxwaza dema me ya bi lez û bez e, şêweyek xurtkirî ye. Di dersên edebiyatê ên zankoyan de mikroroman wek cureyên din ên edebî tê fêrkirin. Êdî di înternet û kompîturan de mîkroroman têne xwendin. Gelek mîkroroman kirine bideng. Romana min a bi navê ”Paradîs” jî mîkroromane û bi deng hatiye xwendin.

Roman tê wateya ronîkirina civaka hemdem/nûjen  di wêjeyê de, eşkerekirina gelek bingehên veşartî yên ku bi awayekî bêhiş hatibûn veşartin. Destpêka geşbûna romana rusî bi saya puşkîn û destpêka geşbûna romana kurdî bi saya Areb Şemo û Mehmet Uzun  destp pê kir û paşê geş bû. Niha ber bi kamiliyê, dewlemendbûyinê ve diçe û her diçe dewlemend dibe. Romana kurdî jî bi giranî û wek hejmar herî pir weke mîkroroman tê afirandin.

 

Çavkanî :

Yurî Drujnîkov – Pexşana nûjen û çanda nûjen.

L. Tîmorfeyev – Teoriya lîteraturê.

A. Natîmov – Dersên Maupassant.

Victor Terras – Lîteratura rusî

Û Ansîklopedia kurtewêjeyê.

 

Lokman Polat