Zêmar, di kurdî de dihê wateyên, şîn, girî, hawar û nalînê, qîrîna ku ji ber êş, xemgînîyê ye. Wekî ku Xanima M.B. Rudenko jî diyar dike û dibêje stranên cinazeyan, di zêmaran de, dû mirina kesekî/ê, bi stranan pesnê wan dihê dayîn. Ji ber vê sedemê zêmarî, di folklor û wêjeya kurdî de xwedan cîhekî girîng e. Her wuha taybetmendiyeke zêmarên kurdî yek her rêzik bi serwa û paşserwayan bi hev girêdayîye. Bi vê şêweyê zêmarên kurdî bala hin lêkolînerên biyanî kişandiye. Ji wan yek jî Xanima Margarita Borisovna Rudenko ye.
Zimannasa rûs, rojhelatnas û kurdolog, Margarita Borisovna Rudenko, di eslê xwe de ji malbateke gurcî ye. Li zanîngeha Lenîngradê li fakulteya rojhelat beşa zimannasiya îranê dixwîne. Di salên xwendavaniyê de bi dersên Kanat Kalaşeviç Kurdoevê ku bi navê Qanadê Kurdo tê nasîn, bala xwe dide ser wêje, ziman û folklora kurdî. Margarita Borisovna, di teza xwe ya dîplomayê de li ser mijara “Di zimanê kurmancî yê nûjen de çêkirina fîîlan di hevokên şert de” xebat kir û di parastina tezê de şêwirmendê wê K.K. Kurdoev ango Qanadê Kurdo bû. Wê xwe ji bo bûyîna zimannasekî kurdî perwerde dikir. Lê di sala 1951ê de, M.B. Rudenko li Şaxa Leningradê ya Enstîtuya Lêkolînên Rojhilatî dest bi xwendina bilind kir û li wir eleqeyekê bi helbesta Mem û Zîna helbestvanê kurd ê sedsala 17an Ehmed Xanî nîşan da. M.B. Rudenko bi enerjiya xwe ya taybet û bi fedekariyeke tam dest bi lêkolîna destnivîsan kir. Di sala 1957an de, wê li Pirtûkxaneya Gelê daxuyaniyeke zanistî ya destnivîsên kurdî weşand û di sala 1961ê de kataloga yekem a destnivîsên kurdî di dîroka lêkolînên kurdî de, bi navê Danasîna Destnivîsên Kurdî yên ji Koleksiyonên Leningradê weşand.
Mijarên lêkolînê yên M.B. Rudenko pir berfireh in. Di hin berhemên wê de mijarên etnografîk (daweta kurdî, cejna sala nû, adet û kevneşopiyên kurdan hwd.) têne destgirtin. Materyal û xêzên konferansa bi navê “Kurd: Exlaq, Kevneşopî û Çand” ku di sala 1970yî de li salona konferansê ya Enstîtuya Rojhelat a Leningradê hate dayîn, balkêş in.
Têbiniyeke din a balkêş, gotara ku hê nehatine weşandin, bi navê “Hin Baweriyên Kurdan û Kevneşopiyên Rojhilata Nêzîk” e; tê de behsa baweriyên li ser rojên hefteyê, saetên rojê, dengên çûkan, agir, kewênxwezayê, nîşanên fîzyolojîk (çavê çavê lêdan, bêhnvedan hwd.), xwarin û hatina mêvanan tê kirin. Baweriyên efsûnî (nezer, nivişt, fal), kulta keviran, cejn, perestina cihên pîroz têne vegotin û bi baweriyên gelên cîran re têne berhevkirin.
Di salên 60î de, di yek ji civînên beşa kurdî ya Yekîtiya Nivîskarên Ermenistanê de, yek ji nivîskarên ku berhemên kurdî yên M.B. Rudenko li Erîvanê weşandibûn got: “Wê dem were ku gelê kurd ji vê jinê re abîdeyekê çêke.” Bi berhemên xwe, wê abîdeya herî xweş ji xwe re afirand. Jêhatîbûna wê ya xwezayî, zîrekiya wê, kesayetiya wê ya geş û xebatkarîya wê ya awarte di jiyana wê ya kurt, ku bi awayekî trajîk hate birîn, gelek tişt bi dest xist.
Mustafa Rêzan
tûk bi PDFî 
