DERHEQÊ CEHENEMÎ DE

(Kullîyatê Rîsaleyanê Nurî Ra)

Persi: Cehenem ça de yo?

Elcewab: La ye’lemul ğeybe îllallah   “Qul înnemel ‘îlmû ‘îndellah” tay rîwayetan de vajîyayo, cayê Cehenemî binê erdî yo. Hawayo ke ma sewbîna cayan de îzah kerdo, Guda Erdî (Kureyê Erz) hereketê xo yê serrane reyra, dormareyê yew meydan de, yew dayre xêz kena ke, badî go [o meydan] seba heşrî bibo cayê pêserameyîşî. No yeno na mana ke Cehenem zî bindê a rotaya serrane ê [Guda] Erdi de yo [yanî Cehenembindê ay dayreyî de yo ke Dunya yew serri de dormareyê ey geyrena]. Sebebê nêasîyayîş û hîsnêbîyayîşê înan, binê perde de û adiro bênur ra bîyayîşî ra yo. Mesafeyo herayo ke Guderdi dormareyê ey de geyrena,tede epey mexlûqatî est î, la seba ke bênur î, nêasenî. Senî nurê aşmi çiqas ke biancîyo vera çiman ra vîndî bena, zaf cismê bênurî, mexlûqî, vera çimandê ma de yî, ma nêvînenî.

Cehenem di bêjî yo: Yew qijkek [tewr hurdîlek], yew gird [tewr xişn]o. Qijkek herinda dendika/ bezreyê girdî de yo, demo ayende de go bivurîyo bibo gird, go bibo yew menzîlê ey. Cehenemo qijkek binê erdî de,yanî merkezê ey de yo. Binê gudi [ra meqsed] merkezê aye yo. Îlmo ke tebeqeyanê erdî ra eleqedar o, vano, her hîris û hîrê metre kendiş de yew dereceyê germîye zêdîno. Nîhayî, [serê erdî ra] heta merkez, nêmçapê Erdî, semedo ke şeş hezar kusûr kîlometre yo, di sey hezar dereceyê germ, yanî adirê dunyayî ra di sey ray hîna ğidar, hezey ke rîwayetê hedîsi de zî vêreno, yew adir est o.

Hedîsan reyra îşaret bîyo ke no Cehenemo qijkek, Dunya û alemê berzex de zaf wezîfeyê ke aîdê Cehenemê girdî yî ardî ca. Alemê axîretî de Guda Erdî senî kesê ke wegirewtî (aye sero ronişte yî) înan meydanê heşrîde rokena, ke yew serri de dormareyê ey de geyrena; winî zî, Cehenemo qijkeko ke mîyanê aye de yo, emrê îlahî reyra, ey teslîmê Cehenemê girdî kena. Vatişê tay mellayanê ehlê îtîzalî [yanî kesê ke ehlê sunnet û cemaet ra aqitîyayî, mu’tezîle] “Cehenem go badî xelq bibo”, na vîstiki de/ (halo hazir) seba ke tastamam hera nêbîyo û ê ke dekwenî mîyan, înan rê munasîb yew şekil de aver nêşîyo, nêvejeyo meydan, no tewir vatiş ğelet/ şaş o û xêvey/ ehmeqey a.

Hem perdeyê ğeyb mîyan de menzîlê ke aîdê alemê axîretî yî, na dunya de, pê çiman, seba vînayîş û nawitîşê înan, ya kaînat gerek hurdîlekbibo bêro dereceyê di şaristanan yan ma ganî çimanê xo gird bikerî, sey estareyan çimê ma bibî ke ma besebikerî cayanê înan bivînî û ca bikerî ”wel ‘îlmû ‘îndellahî” menzîlê ke aîdê axîretî yî, nê çimandê ma yê dunyayîreyra nêvînîyênî. Labelê, îşaretanê tay rîvayetan ra, Cehenemo ke axîretîde yo, na Dunyaya ma reyra munasebetê xo est o. Germîya hamnanî ra “mîn feyḥê Cehenneme” vajîyayo.

Nîhayî, nê çimandê aqilê dunyayî, şenik û tefîyayeyî reyra, o Cehenemo xurt û xişn nîno vînayîş. Labelê ma şênî nurê îsmê Hakîmîreyra tira biewnî. Neysene/ farzimîsal:

Cehenemo gird, oyo ke bindê geyrayîşo/ rotaya serrane ê Erdî de yo, seke Cehenemê qijkekî, oyo ke merkezê Erdî de yo, wekîl tayîn bikero, tay wezîfeyê xo dayî ey kerdiş. Mulkê Qadîrê Zulcelalî epey hera yo. Hîkmetê Îlahî kera/ ça binawno, Cehenemo gird uca de ca gêno.

Belê, yew Qadîro Zulcelal û wayîrê emrê ”kun feyekûn” î yew Hakîmo Zulkemal, verê çimandê ma de, kemalo hîkmet û întîzam reyra Aşmi Dunya ra besta; qudretêko pîl û întîzam reyra Dunya Tîji ra girey daya; û heybetê rubûbîyetê xo reyra Tîji, pa gudgeyranê (gezegenanê) aye ra, nizdîyê suratê Erdî [de] yew surat reyra, goreyê yew îhtîmalî, hetê tîja tîjan ra yew hereket dayo aye; û estareyan sey lambayanê elektrîkan yê donanmayî, saltanatê rubûbîyetê xo rê şahîd kerdî, pê înan, saltanatê rubûbîyetê xo û xurteya kudretê xo nawnayo, no tewir yew Zato Zulcelal, kemalê hîkmetê Ey ra û ‘ezametê qudretê Ey ra û saltanatê rubûbîyetê Ey ra durî nîyo ke Cehenemê girdî bîyaro hukmê lênê/ qazanê palukayalambayanê elektrîkan, ey reyra adirê estareyan yê asmênî, ke axîretî ra nîyadanî, tafîno, tanî û qewet bido înan. Yanî, Ceneto ke alemê nurî yo, ey ra estareyan rê nur bido, Cehenem ra adir û tanî birusno; abiasan, tay qismanê ê Cehenemî, ehlê azabî rê mesken û hepis bikero.

Hem yew Fatiro Hakîm ke, yew dara sey koyî xişne, mîyanê yew dendika sey nenguyî de nimneno. Helbet, qudret û hîkmetê ay Zatê Zulcelalî ra durî nîyo ke, Cehenemo qijkeko ke qelbê Guda Erdi de yo, mîyanê dendika ey de, Cehenemê girdî binimno. (Mektubo Yewin, Persa Hîrêyini ra)

Bedîuzzeman Se’îdê Nursî

Açarnayox: Serdar Bedirxan

Vajname: Kirdkî – Tirkî

Guda erdî (m): Yerküre, Dünya

Heşr: ölülerin diriltilip bir araya toplandığı zaman, kıyâmet

Guderdi (m): Yerküre, Dünya

ayende: gelecek

mû’tezîle: Kader meselesinde “Kul yaptıklarının yaratıcısıdır” inancıyle Allah’ın sıfatları, büyük günah vb. konularda Ehlisünnet’ten ayrılan akıllı esas alan mezhep

Qadîro Zulcelal: Kudreti herşeyi kuşatan ve sonsuz haşmet ve yücelik sahibi olan Allah 

Hakîmo Zulkemal: Sonsuz kemâl sahibi ve herşeyi hikmetle yaratan Allah 

rubûbîyet: 1- Rab olma durumu, tanrılık 2- Efendilik, sâhiplik.

saltanatê rubûbîyet: Rablık saltanatı; Allah’ın herbir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması 

Zato Zulcelal: Sonsuz haşmet ve yücelik sahibi Zât, Allah

tafînayene: tutuşturmak

tanî (m): ısı

Fatiro Hakîm: Herşeyi hikmetle ve harika üstün san’atıyla yoktan yaratan Allah