Derheqê Sendroma Downê de Hertişt

Sendroma Downê (bi navê zanistî Trisomiya 21) rewşeke genetîk e ku ji ber hebûna kopiyeke zêde ya kromozoma 21ê çêdibe. Ev sendrom di zarokan de dibe sedema hin taybetmendiyên fîzîkî, derûnî û pêşketinê yên cuda. Li jêr agahiyên bingehîn derbarê Sendroma Downê de hene:

Sedem

• Sendroma Downê ji ber xeletiyeke di dabeşbûna şaneyan de (di dema ducaniyê de) pêk tê, ku di encamê de zarok bi 47 kromozoman (ji şûna 46) tê dinê.

• Ev rewş bi gelemperî bi tesadufî çêdibe û ne bi temamî bi faktoran ve girêdayî ye, lê temenê dayikê (bi taybetî piştî 35 saliyê) dikare rîska wê zêde bike.

Taybetmendiyên Fîzîkî

• Rû: Çavên bi şiklê badamî (çavên xwar), rûyê piçûk û zimanê ku carnan ji devê derdikeve.

• Laş: Dest û lingên kurt, boyna piçûk, û carnan masûlkeyên sist.

• Dest: Xetek yekane li navenda destan (xeta sîmian) dibe taybetmendiyeke hevpar.

Bandorên Tenduristiyê

• Dil: Nêzîkî %50ê zarokên bi Sendroma Downê pirsgirêkên dil (mîna qulbûna di dîwarên dil de) hene.

• Bihîstin û Dîtin: Pirsgirêkên bihîstinê an çavan (mîna katarakt) dikarin çêbibin.

• Pergala Parastinê: Rîska nexweşiyên mîna enfeksiyonan zêde dibe.

Pêşketina Zêhnî û Fêrbûnê

• Sendroma Downê bi gelemperî dibe sedema derengketina pêşketina zêhnî (IQ bi navgînî di navbera 50-70 de ye), lê ev yek ji kesekê bo kesekê diguhere.

• Zarok dikarin fêr bibin, biaxivin û jêhatîbûnên rojane bi dest bixin, lê bi gelemperî hêdîtir ji yên din.

• Bi perwerdeya taybet û piştgiriyê, gelek kesên bi Sendroma Downê dikarin jiyaneke serbixwe bijîn.

Jiyana Civakî û Piştgirî

• Kesên bi Sendroma Downê bi gelemperî xwedî kesayetiyeke şad û dostane ne.

• Perwerdeya zû, terapiya axaftinê, û çalakiyên fîzîkî dikarin geşedana wan pir baştir bikin.

• Civak û malbatê piştgiriyeke mezin dide wan ku beşdarî jiyanê bibin, kar bikin û têkiliyên civakî ava bikin.

Zanistî û Statîstîk

• Li cîhanê ji her 700-1000 zarokên nûbûyî yek bi Sendroma Downê tê dinê.

• Bi pêşketina teknolojî û tenduristiyê, umrê wan dirêj bûye (niha bi navgînî 60 sal e).

Çi Dikare Bê Kirin?

• Testên Ducaniyê: Bi testên wekî ultrason an analîzên DNA’yê, Sendroma Downê berî zayînê dikare bê tespîtkirin.

• Piştgirî: Malbat divê agahî û çavkaniyên têr werbigirin da ku zarokên xwe bi awayekî çêtirîn mezin bikin.

Sendroma Downê ne “nexweşî” ye ku bê dermankirin, lê rewşeke genetîk e ku bi wê re jiyaneke bi kalîte gengaz e.

Divê em li hemberî wan çawa tevbigerin?

Li hemberî kesên bi Sendroma Downê, divê em bi awayekî xwezayî, bi hurmet û bi dilgermî tevbigerin, mîna ku em li hemberî her kesekî din dikin. Girîng e ku em wan wekî takekesên xwedî hest, xwestek û jêhatîbûnên xwe bibînin, ne tenê wekî rewşeke wan a genetîk. Bi wan re bi dengekî nerm û eşkere biaxive, bêyî ku hîs bikin em wan kêm dibînin, û bi sebir bin, ji ber ku dibe carnan dem lazim be ji bo têgihiştin an bersivdanê. Eger alîkarî hewce bikin, bêyî ku wan aciz bikin, bi awayekî nazik pêşniyar bike û bihêle ku ew bi qasî ku dikarin serbixwe bin. Bi wan re wext derbas bike, çalakiyên hevpar bike û bişirînekê nêzîk bibe, ji ber ku ev yek têkiliyeke erênî ava dike. Herî zêde, bihêle ku ew xwe wekî beşek ji civakê hîs bikin, bi guhdarîkirina wan û tevlîkirina wan di jiyanê de, da ku em hemû bi hev re mezin bibin.

Çandname