Heqîqeta Fenabûnê, Sira Beqayê û Tekamûla Ruhê Mirov – “Ya Bâqî Entel Bâqî”

Pêşgotin: Qîrîna Ruhê Mirov a di Nav Tarîtiya Fanîyetê de

Mirov, di nav tevahiya mexlûqat û zindiyan de xwedî taybetmendiyeke pir balkêş û taybet e. Ew ne mîna heywanekî ye ku tenê bi xwarin, vexwarin û daxwazên laşî yên dema niha re sîndordar be. Di fitret û bingeha afirandina mirov de, hesteke pir kûr, daxwazeke pir mezin û xwestineke bêdawî ya ji bo “çûn û mayindebûnê” (beqayê) heye. Mirov çi qas dewlemend bibe, çi qas bibe xwedî meqam û rûmetiyê, çi qas di nav xweşiyên dinyayê de melevaniyê bike jî, dil û çavê wî qet têr nabe. Çavê wî û daxwaza wî her dem li pey tiştên ku qet naqedine.

Lê belê, gava ku ev mirovê xwedî daxwazên bêdawî çavên xwe vedike û li dorgirtiyê xwe, li civakê û li rûyê erdê dinêre, rastî heqîqeta herî tal û herî giran tê: Fena û zewal. Her tiştê ku ew jê hez dike, hêdî hêdî an jî ji nişkê ve di nav destên wî de dihile û winda dibe.

• Ciwaniya ku pê serbilind bû, her roj gav bi gav ber bi pîrî û qelsbûnê ve diçe.

• Dost, heval, dê û bav, zarok û hemû ew kesên ku dilê xwe pê ve girê dabû, yek bi yek xatir dixwazin û diçin bin axê.

• Sedsal û şaristanî diguherin û wenda dibin, mal û milkên ku bi salan keda wan hatibû kom kirin, di çarekê de winda dibin.

Ev nakokiya di navbera “daxwaza beqayê ya di dilê mirov de” û “faniyeta dinyayê de”, ji bo mirovê bêîman an jî yê ku heqîqetê nizane, dibe jehreke pir tal. Ev rewş ruhê mirov dike nav tarîtiyeke kûr a bêhêvîtiyê, depresyon û pûçbûnê. Di vê xalê de, dema ku mirov di nav pêlên vê deryaya reş û bêtifaq de xeniqî ye, ji kûrahiya dilê wî qîrînek, hawarek û nûreke rizgariyê bilind dibe.

Ew nûr û dermanê ku birîna herî mezin a mirovahiyê derman dike, di berhema pîroz a vê sedsalê Risaleya Nûr de (bi taybetî di Lem’aya Çaremîn de), ji aliyê Ustad Bedîuzzeman Seîdê Nursî ve bi şîrovekirina zîkrê “Ya Bâqî Entel Baqî / Ya Bâqî Entel Bâqî” (EyBaqî! Tenê Tû yî Baqî! / Ew Baqiyê ku her heye, tenê Tû yî!) bi kûrahî tê ronîkirin. Ev gotin, ne tenê zîkreke ku li ser zimên bê dubarekirin e; ew nexşeya rizgariya ruhê mirov a ji qeydên fena, tunebûnê û îdama ebedî ye.

“Ya Bâqî Entel Bâqî” ya Yekem: Cerahiya Ruh û Qutkirina Têkiliyên Faniyê Dike

Bedîuzzeman di pênaseya nûra yekem a vê şîroveyê de, neynikê dide ber rûyê dema niha û anatomiya dilê mirov dike. Mirov ji ber ku bi sîfat û navên Xwedê re muhatab e, xwedî hestên pir fireh û kûr e. Ji ber vê yekê, ew bi hezar qeyd û sînor û girêdanan bi dinyayê ve girêdayî ye. Lê pirsgirêka mezin li vir dest pê dike: Mirov van hest û evîna ku ji bo Zatê Baqî hatine dayîn, tîne li ser tiştên fanî û fêde tune ne xerç dike.

“Ya Bâqî Entel Bâqî” ya yekem, wekî emeliyateke cerahî ye ku şaneyên mirî û pûtên faniyê ji dilê mirov radike û diavêje.

Mirovê ku evîn û muhabeta xwe ya bêsînor daye tiştên ku îro hene û sibe tune ne, bi her windabûnê re birîneke kûr di kûrahiya dilê xwe de vedike. Gava xwestekê wî diçe, gava dostê wî dimire, gava bedewiya wî winda dibe, dilê wî parçe parçe dibe. Gava mirov bi vê zanebûnê dibêje “Ya Bâqî Entel Bâqî”, di eslê xwe de vê yekê îtiraf dike û xwe ji vê êşê rizgar dike:

1. Îtirafa Faniyeta Dinyayê

Mirov dibêje: “Ev dinyaya ku ez jê hez dikim, xaniyê min ê rasteqîn nîn e. Ew fena dibe, bar dike û diçe. Ew dostên ku ez pê ewle me û min dilê xwe spartiye wan, yek bi yek xatir dixwazin, min bi tenê dihêlin û diçin bin axê. Ciwanî, mîna çûkekî firiyaye û çûye; temen mîna avê diherike û diqede. Ew madde û tiştên dinyayê yên ku ez li pey wan dibezim, hemû fanî ne û li pey xwe tenê hesret û poşmaniyê dihêlin.”

2. Paqijkirina Dil ji Pûtan

Mirov bi vê gotina yekem re têdigihe ku tenê tiştekî ku bi rastî hebe, qet neguhhere, kêm nabe û dê her dem bimîne, Zatê Baqî ye. Ango Rebbê me ye. Dilê mirov ji bo tiştên ku dimirin û winda dibin nehatiye afirandin. Wekî ku Hz. Îbrahîm (e.s.) di Quranê de dibêje: “Ez ji tiştên ku diçin, ava dibin û winda dibin hez nakim (Lâ uhîbbu’l-âfilîn).” Mirov bi gotina yekem a “Ya Baqî Entel Baqî” re, dilê xwe ji pûtên faniyê paqij dike, zincîrên ku ruhê wî girê didan dişkîne û berê xwe dide Baqiyê Zûlcemal. Ew fêm dike ku dermanê birîna wî ya fanîyetê, tenê zîkr û nûra Baqî ye.

“Ya Baqî Entel Baqî” ya Duyem: Sira Beqayê û Vejenîna Cîhanê bi Rengê Axiretê

Piştî ku mirov bi gotina yekem emeliyata dilê xwe kir, ji tiştên faniyan destê xwe şûşt û birîna xwe derman kir, êdî dil vala namîne. Cîhekî ku ji pûtan paqij bûye, divê bi nûra heqîqetê bê dagirtin. Li vir, “Ya Baqî Entel Baqî” ya duyem dikeve dewrê. Ev gava duyemîn, ne tenê dermanekî parastinê ye, di heman demê de şifayeke tam, avakirina jiyaneke nû û bextewariyeke herdemî ye.

Gava mirov bi gotina yekem fêm kir ku tenê Baqî Xwedê ye, di gava duyem de êdî dinya û tiştên tê de bi temamî nayên avêtin. Berevajî vê, hemû ew tiştên ku berê li dinyayê jê hez dikir, reng, wate û şêwazê wan diguhhere. Muhabeta ku berê rasterast û bi korfahmî ji bo zatê wî fanî bû/qîmet nedidanê, niha dibe muhabeteke pîroz û pîvanek li ser navê Xwedê.

Ustad Bedîuzzeman di vê xalê de sirra herî mezin a hebûnê û asîmana îmanê eşkere dike: Gava tiştekî fanî, rûyê xwe ber bi Zatê Baqî ve bike, xwe bispêre Wî û li ser navê Wî bixebite, ew tişt jî rengê beqayê digire û winda nabe.

Ji bo ku ev heqîqet baştir bê fêmkirin, em dikarin di vê tabloyê de cudahiya nêrîna berê û nêrîna nû (bi alikarî Xwedê) bidin ber hev:

Tiştên li Dinyayê	Rewşa Fanî û Êşdar (Berê)	Rewşa Baqî û Pîroz (Piştî Nûra Qur’anê)
Ciwanî û Hêz	Di rêya daxwazên nefsê de pûç dibe, winda dibe û li pey xwe pîrî û gunehan dihêle.	Di rêya îbadet, xizmeta îmanê û xêrê de derbas dibe; dibe fêkiyê axiretê û ciwaniyeke ebedî qezenc dike.
Mal, Milk û Serwet	Wekî malê şexsî tê dîtin, di dema mirinê de li pey mirov dimîne û li ser milê mirov dibe barekî giran ê hesabê.	Wekî emanetê Xwedê tê qebûl kirin, di rêya xêr û xizmeta mirovahiyê de tê xerckirin û ber bi xezîneya axiretê ve tê şandin.
Dost û Malbat	Ji ber ku tenê ji bo berjewendî an hestên dinyayê ye, bi mirinê re têkiliya wan diqete û dibe sedema hesret û girîneke mezin.	Ji ber ku li ser navê Xwedê û ji bo her du cîhanan têne hezkirin, ew dibin birayên axiretê û hezkirina wan di cenetê de jî her berdewam dike.
Bedewiya Xwezayê	Wekî maddeyeke ku îro heye û sibê wê ter û hişk bibe û bibe ax tê dîtin, ku ev jî xemgîniyê dide mirov.	Wekî neynik, nexş û mînakên hunera herdemî ya Xwedê tê dîtin; her çend xweza biguhhere jî, Hunermendê Baqî her heye.

Wextê ku mirov bi vê zanebûnê dibêje “Ya Baqî Entel Baqî” ya duyem, di kûrahiya ruhê xwe de weha bang dike:

“Ya Rebbî! Ji ber ku Tu Baqî yî, nav û sîfatên Te yên ku vê dinyayê dixemilînin jî baqî ne. Tevahiya wan nîmet, bedewî û xweşiyên ku di dinyayê de li ber çavên min re derbas dibin, neynikên Te yên baqî ne. Ew diçin, lê Sîwera wan a ku di zanîna Te de ye û şopa wan a di axiretê de dimîne. Ez êdî ji ber çûyîna wan xemgîn nabim û nagirîm. Ji ber ku Çavkanî Baqî ye; fêkiya ku ji darê dikeve çi qas fanî be jî, Ew Xwediyê Darê yê Baqî ye û Ew ê her dem fêkiyên nû, nûtir û çêtir bişîne.”

Di Çavê Risaleya Nûr Têgihîştina Hebûnê: Ji Fenabûnê Ber Bi Maneyê Ve

Bedîuzzeman Seîdê Nursî, her dem balê dikişîne ser sê rûyên dinyayê. Dinya xwedî sê rûyan e:

1. Rûyê ku li daxwazên nefsê û lîstikê dinêre: Ev rûyê dinyayê yê fena û pûç e. Birîna mirov ji vê rûyî tê.

2. Rûyê ku li neynika navên Xwedê (Esma-ul Husna) dinêre: Ev rû pir xweş û pîroz e. Her tiştê ku li vir heye, nîşaneyeke ji bedewiya Xwedê.

3. Rûyê ku li mezrayê (zeviyê) axiretê dinêre: Ev rû, cîhê çandin û çûna ber bi cinetê ve ye.

Bahsa “Ya Baqî Entel Baqî”, di eslê xwe de daxuyaniyek e ku mirov çawa dikare rûyê yekem ê dinyayê bigire û her du rûyên din (rûyê Esma û rûyê Axiretê) di jiyana xwe de bide xebitandin. Gava mirov vê yekê dike, ew êdî ji faniyeta dinyayê natirse.

Her tiştê ku di bin destê fanîbûnê de ne diçû, niha di bin sîwana beqayê de wateyeke nû qezenc dike. Mirin, ku berê wekî celladekî tarî û bêtifaq dihat dîtin ku mirov ji hezkiriyên wî vediqetîne, niha dibe mîna mifteyekê. Mifteya ku deriyê qesra baqî vedike û mirov dibe ba Baqiyê Zûlcemal û ba dostên wî yên pîroz.

Encam û Bandora vê Sirrê li Ser Jiyana Mirovê Vê Serdemê

Bahsa “Ya Baqî Entel Baqî” di Risaleya Nûr de, ne tenê teoriyeke felsefî an jî şîroveke olî ya hişk e. Ew felsefeya herî kûr a hebûnê ye ku bi zimanekî pir sade, bi fîguran, bi mîsalan û bi şêwazekî bibandor radixe ber çavan. Ev heqîqet, dermanê herî mezin e li daxwaza mirovê serdemê (modern) ku di bin barê nexweşiyên derûnî, pûçbûn, bêwateyî û tirsên mezin ên windabûnê de dinalîne.

Mirovê ku bi nûra vê sirra pîroz dijî û dilê xwe bi “Ya Baqî Entel Baqî” tije kiriye, di jiyana xwe ya rojane de van destkeftiyên mezin bi dest dixe:

• Nakeve nav tirsa mirinê û tunebûnê: Ew fêm dike ku mirin ne windabûn e, ne sêdar e, û ne jî herêmeke tarî ye. Mirin tenê guhertina mekanekî ye, barkirina ji xaniyê faniyê ber bi qesra baqî ve ye û çûyîna ber dilovaniya Rebbê Dilovan e.

• Dinyayê di cîhê wê de dinirxîne: Dinyayê wekî cihê herdemî û keyfxweşiya derbasdar nabîne, lê wekî mezrayek, dibistanek û zeviyekî pîroz qebûl dike ku tê de fêkiyên ji bo axiretê û razîbûna Xwedê têne çandin dibîne.

• Hêza sebrê û tewekûlê qezenc dike: Di nav her şert û mercî de, di bin barê herî giran ê nexweşî, feqîrî, musîbet û êşan de jî, xwe dispêre Rebbê xwe yê Baqî. Ruhê wî naheje, ji ber ku ew dizane ku her tiştê ku diçe, Xwediyê wî yê Baqî her heye. Mîna ku Ustad dibêje: “Madem Tu heyî û Baqî yî, her tişt heye, tu tişt winda nebûye.”

Her du caran gotina “Ya Baqî Entel Baqî”, du dermanên bandor in ku li ser her du birînên me yên herî kûr û giran têne danîn. Ya yekem dilê me ji evîna dinyayê ya korfahmî û pûtperestî rizgar dike û paqij dike; ya duyem jî rêya beqaya rasteqîn, vejenîna jiyanê û dîtina rûyê Rebbê Dilovan nîşanî me dide. Ew mirovê ku gihiyaye vê astê, êdî li ser rûyê erdê bi bihîstiyariya cenetê dijî.

Xwedê nûra vê sirra pîroz ji dilê me, ji zimanê me û ji jiyana me kêm neke û me her dem di bin sîwana Baqiyê Zûlcemal de bihêle.

Nûr Saîd Okur