Derbarê Ferhengan de

Ferhengên Kurdî (Kurmancî) amûrên girîng in ji bo standardîzekirina ziman, fêrbûna peyvan, û rastnivîsînê. Li jêr navnîşek ferhengên Kurmancî yên navdar û bi kalîte, bi zelalî û hêsanî, têne destnîşankirin. Van ferhengan hem ji bo xwendin û nivîsandinê hem jî ji bo lêkolînên zimanî bikêr in:

1. Ferhenga Kurdî-Tirkî / Tirki-Kurdî

• Nivîskar/Sazî: Gelek ferhengên vê kategoriyê hene, lê yên herî navdar ji aliyê weşanxaneyên wek Nûbihar, Do, û Avesta ve têne weşandin.

• Taybetmendî:

  • Peyvên Kurmancî bi wateyên wan ên Tirkî û berevajî.

  • Mînakên hevokan û şîroveyên bikaranînê.

  • Ji bo xwendekar û wergêran bikêr e.

• Mînak:

  • “Ferhenga Kurdî-Tirkî” ya Nûbiharê.

  • “Ferhenga Tirki-Kurdî” ya Mehmet Emin Bozarslan.

• Bikaranîn: Ji bo kesên ku di navbera Kurdî û Tirkî de wergêrî dikin an ziman hîn dibin.

2. Ferhenga Kurdî ya Yekzimanî

• Nivîskar/Sazî: Înstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Nûbihar.

• Taybetmendî:

  • Peyvên Kurmancî bi wateyên wan ên Kurmancî têne şîrovekirin.

  • Ji bo zelalkirina peyvan û standardîzekirina zimanî girîng e.

  • Mînak: “Ferhenga Kurdî” ya Înstîtuya Kurdî.

• Bikaranîn: Ji bo nivîskar, lêkolîner û kesên ku dixwazin Kurmancî bi kûrahî fêm bikin.

3. Ferhenga Kurdî-Îngilîzî / Îngilîzî-Kurdî

• Nivîskar/Sazî: Michael L. Chyet, Baran Rizgar.

• Taybetmendî:

  • Peyvên Kurmancî bi wateyên Îngilîzî û berevajî.

  • Ferhenga Michael Chyet (“Kurdish-English Dictionary”) yek ji wan ferhengên herî berfireh e.

  • Şîroveyên dirêj û mînakên bikaranînê hene.

• Bikaranîn: Ji bo wergêr, lêkolînerên navneteweyî, û kesên ku zimanên biyanî hîn dibin.

4. Ferhenga Têgînan (Termînolojî)

• Nivîskar/Sazî: Gelek sazî, mîna Înstîtuya Kurdî, ferhengên têgînan ên ji bo warên taybet (zanist, matematîk, hiqûq, tib) amade dikin.

• Taybetmendî:

  • Têgîhên pisporî yên Kurmancî.

  • Mînak: “Ferhenga Têgîhên Zanistî” ya Înstîtuya Kurdî.

• Bikaranîn: Ji bo xwendekar, mamoste, û pisporên warên teknîkî.

5. Ferhengên Serhêl (Online)

• Navnîşanên Girîng:

  • Kurdî-Der: Malpereke ferhengê ya serhêl ku peyvên Kurmancî bi Tirkî, Îngilîzî û zimanên din şîrove dike (http://www.kurdider.com).

  • Glosbe: Ferhengeke serhêl a Kurmancî bi gelek zimanên din re (https://glosbe.com/ku).

  • Ferhenga Nûbiharê: Hin ferhengên Nûbiharê di forma dîjîtal de hene.

  • Wîkîferheng (Wiktionary): Beşek ji Wîkîpediyayê, peyvên Kurmancî bi şîroveyan.

  • WQferheng: Li ser Play Storeyê, gelek zimanan de wateya wan dide, hûn kanin daxînin

• Taybetmendî: Hêsan têne gihîştin, bi gelemperî belaş in, û nûvekirinên domdar hene.

• Bikaranîn: Ji bo karên rojane û lêgerînên bilez.

6. Ferhengên Tematîk

• Mînak:

  • “Ferhenga Zarokan” (ji bo zarokan, bi wêneyan).

  • “Ferhenga Îdyoman û Gotinên Pêşiyan” (ji bo fêmkirina gotinên folklorîk).

• Taybetmendî: Li ser mijarên taybet disekinin, mîna çand, folklor, an perwerdehiyê.

• Bikaranîn: Ji bo fêrbûna çandî û perwerdehiyê.

7. Ferhengên Klasîk

• Nivîskar: Celadet Alî Bedirxan, Kamûran Alî Bedirxan.

• Taybetmendî:

  • Ferhengên destpêkê yên Kurmancî, mîna yên di kovara Hawarê de hatine weşandin.

  • Ji bo lêkolînên dîrokî û zimanî girîng in.

• Bikaranîn: Ji bo lêkolînerên ziman û dîrokê.

Şîretên Bikaranînê

• Ji bo Rastnivîsînê: Ferhengên Înstîtuya Kurdî an Nûbiharê wekî referansên standard bigire.

• Ji bo Wergêrî: Ferhengên Kurdî-Tirkî an Kurdî-Îngilîzî bikar bîne.

• Ji bo Lêkolînê: Ferhenga Michael Chyet an ferhengên yekzimanî tercîh bike.

• Serhêl: Berî bikaranîna ferhengên serhêl, çavkaniya wan kontrol bike ji ber ku hin caran çewtî tê de dibin.

• Nûvekirin: Ferhengên nû yên wekî yên Nûbiharê an Înstîtuya Kurdî bi gelemperî peyvên nûjen û têgîhên nû dihewînin.

Çavkanî û Pêşniyar

• Weşanxane: Nûbihar, Avesta, Do, Aram.

• Sazî: Înstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Înstîtuya Kurdî ya Amedê.

• Malper: kurdider.com, glosbe.com, wiktionary.org.

Elîyê Canbegî