Nivîseke Ji Dil I Jiyan, Xeyal û Berxwedan

Jiyan, weke çemekî bêrawest herikbar e; carnan aram, carnan bi tundî li kevirên rê dixe. Di nava vê herikînê de, mirov ne tenê bi laşê xwe lê bi ruhê xwe jî dijî. Xeyal, wek hêza nedîtbar e ku mirov ji asoyên teng ên jiyanê derdixe û wî dixe nava cîhanên bêdawî. Berxwedan jî, ew agirê hundirîn e ku mirov di demên herî tarî de jî rêya xwe ronî dike. Ev sê hêman – jiyan, xeyal, berxwedan – ne tenê têgeh in, lê di heman demê de sê stûnên hebûna mirovî ne ku bi hev re dansa watedariyê diafirînin.

Jiyan: Rîtma Dilê Mirov e

Jiyan, di nav hêsaniya xwe de, tevliheviyeke jî. Ew ne tenê nefesstandin, xwarin, xew e; ew çavên zarokekî ye ku bi meraq li cîhanê dinêre, ew dengê baranê ye ku li ser banê xaniyekî kevn dikeve, ew êşa windakirina yekî hezkirî ye. Jiyan, di her kêliyê de, bi hemû rengên xwe, me dike yê ku em in. Di wêjeya Kurdî de, ev hêza jiyanê gelek caran di nav çîrokên sade lê yê kûr de hatiye vegotin. Mînak, di romana Rojekê Ji Rojên Evdalê Zeynikê ya Mehmet Uzun de, jiyana Evdal ne tenê serpêhatiyeke kesane ye, lê nîşana rîtma jiyana gelê Kurd e – bi êş, lê bi hêvî.

Jiyan, her çendî carnan weke zindanekê xuya bike jî, di rastiyê de qada herî mezin a azadiyê ye.

Mirov, bi bijarteyên xwe, bi têkoşîna xwe, bi evîna xwe, jiyanê ji nû ve şekil dide. Ew ne tenê tiştekî ku em tê de ne, lê tiştekî ye ku em diafirînin. Di her nefesê de, di her biryara piçûk de, em jiyanê dinivîsin.

Xeyal: Baskên Ruh

Xeyal, ew hêza efsûnî ye ku mirov ji sînorên fizîkî rizgar dike. Ew ne tenê xewnên şevê ne, lê ew wêneyên ku em di hişê xwe de boyax dikine: cîhaneke bê şer, evînek bê dawî, an jî tenê kêliyeke aramî di nava kaosê de. Xeyal, di wêjeyê de, bûye pireke ku mirov digihîne cîhanên nedîtî. Helbestên Cegerxwîn, mînak, bi xeyalên wî yên ji bo azadiyê hatine xemilandin. Ew bi peyvên xwe ne tenê rewşa heyî rexne dike, lê di heman demê de cîhaneke xeyalî ya adil û wekhev jî diafirîne.

Xeyal, ne tenê ji bo hunermendan e; ew ji bo her mirovî oksîjena ruh e. Dema ku jiyan me di nav lepên xwe de diçewisîne, xeyal bûye stargeha me. Zarokek li gundekî dûr xeyalên astronotbûnê dike, dayikek ji bo zarokên xwe xeyalên jiyaneke baştir dike, şervanek ji bo welatekî azad xeyal dike. Ev xeyal, her çendî carnan neyên cih jî, hêzê didin mirov ku ber bi pêş ve bimeşe.

Berxwedan: Agirê Bêdawî

Berxwedan, ew hêza ku mirov di demên herî dijwar de jî serî netewîne ye. Ew ne tenê têkoşîna fizîkî ye, lê di heman demê de têkoşîna ramanî, hestyarî û çandî ye. Di dîroka Kurdan de, berxwedan bûye sembola hebûnê. Ji berxwedana Şêx Seîd heta têkoşîna Kobanê, ev ruhê berxwedanê her dem zindî maye. Di wêjeyê de jî, berxwedan weke temayeke bingehîn derdikeve pêş. Mînak, di Mem û Zîn a Ehmedê Xanî de, evîna Mem û Zîn ne tenê çîrokeke romantîk e, lê di heman demê de berxwedana li dijî zordariyê ye.

Berxwedan, ne tenê li qadên şer, lê di jiyana rojane de jî xuya dike. Dayikek ku bi tena serê xwe zarokên xwe mezin dike, xwendekarek ku di nava şertên dijwar de dixwîne, hunermendek ku di bin sansurê de diafirîne – ev hemû berxwedêr in.

Berxwedan, di dawiyê de, redkirina têkçûnê ye; ew îradeya mirovî ye ku dibêje: “Ez hîn li vir im.”

Jiyan, Xeyal, Berxwedan: Dansa Watedariyê

Jiyan bê xeyal kor e, xeyal bê jiyan vala ye, û her du jî bê berxwedan nikarin bibin yek. Ev sê hêman bi hev re wateyê diafirînin. Di wêjeya Kurdî de, ev yek bi awayekî zelal tê dîtin. Helbestên Cegerxwîn ên weke “Kîne Em?” jiyanê bi xeyalên azadiyê û berxwedana neteweyî dewlemend dikin. Romanên Mehmet Uzun, bi vegotina êş û hêviyên gelê Kurd, jiyanê bi xeyal û berxwedanê re dike yek. Ev yek nîşan dide ku wêje, weke eyneyeke van her sê hêmanan, ne tenê vegotineke hunerî ye, lê di heman demê de bangeke ji bo têgihîştina kûr a hebûnê ye.

Di jiyana rojane de jî, em dikarin vê dansa jiyan, xeyal û berxwedanê bibînin. Mirovê ku di nava şertên herî dijwar de jî hêvî winda nake, bi xeyalên xwe jiyanê xweştir dike û bi berxwedana xwe wateyê diafirîne. Ev dans, her çendî carnan bi êş be jî, di dawiyê de bedew e, ji ber ku ew nîşana zindîbûna mirovî ye.

Jiyan, xeyal û berxwedan, sê peyvên ku bi hev re hemû dîroka mirovahiyê vedihewînin. Jiyan, qada serpêhatiyan e; xeyal, baskên azadiyê ye; berxwedan, agirê ku vê hemûyê zindî dihêle. Di wêjeyê de, di çîrokên me de, di têkoşînên me de, ev sê hêman bi hev re dibin yek û me dikin yê ku em in. Em, weke mirov, bi jiyanê ve girêdayî ne, bi xeyalan azad in, û bi berxwedanê bêdawî ne. Ev e hunera zindîbûnê, ev e çîroka me…

Jiyan Azadî