Gelo divê ajal di nav malê de an li derve werin xwedîkirin?

Biryar li ser xwedîkirina ajalan di nav malê de an li derve bi gelek faktoran ve girêdayî ye, wekî cureyê ajal, şertên jîngehê, hewcedariyên xwedî, û şêwaza jiyana kesan. Li jêr avantaj û dezavantajên her du rewşan bi zimanekî hêsan têne ravekirin:

Xwedîkirina ajalan di nav malê de

Avantaj:

• Ewlehî: Ajal ji xetereyên derve (mîna seh, wesayît, an êrîşên ajalan) parastî ne.

• Têkiliya nêzîk: Ajalên di nav malê de zêdetir bi xwediyên xwe re têkildar dibin, ku ev yek ji bo hest û tenduristiya derûnî ya her du aliyan baş e.

• Kontrola şertan: Germahî, paqijî, û xwarin hêsantir têne kontrolkirin.

• Ji bo hin ajalan guncav e: Ajalên biçûk (mîna pisîk, kûçikên biçûk, kerg, an masî) bi gelemperî ji bo jiyana hundir guncav in.

Dezavantaj:

• Cihê teng: Di malên biçûk de, dibe ku cih têrê neke ji bo tevgera ajalan.

• Paqijî: Ajal dikarin malê qirêj bikin (mîna por, mîz, an xwarina belavbûyî).

• Zexta demê: Xwedîkirina di nav malê de dibe ku zêdetir dem û baldariyê bixwaze.

• Alerjî an pirsgirêkên tenduristiyê: Hin kes ji por an mîkrobên ajalan re alerjîk in.

Xwedîkirina ajalan li derve

Avantaj:

• Cihê fireh: Ajalên li derve (mîna kûçikên mezin, pez, an mirîşk) dikarin zêdetir azad tevbigerin.

• Kêm qirêjî di malê de: Mal paqijtir dimîne ji ber ku por an qirêjiya ajalan di hundir de nabe.

• Ji bo hin ajalan guncav e: Ajalên mezin an yên ku hewcedariya wan bi xwezayê heye (mîna hesp an pez) li derve baştir dijîn.

• Kêm bandor li malbatê: Ji bo kesên alerjîk an yên ku ji ajalan netirsin, ev rêbaz baştir e.

Dezavantaj:

• Xeterên derve: Ajal dibe ku bi xetereyên wekî hewa, êrîşên ajalan, an diziyê re rû bi rû bimînin.

• Kêm têkilî: Ajalên li derve dibe ku kêmtir bi xwediyên xwe re têkildar bibin, ku ev dikare bandorê li hestên wan bike.

• Hewcedariya zêde: Divê xwedî ji bo parastina ji sermayê, baranê, an tavê stargehên guncav çêbikin.

Di çanda Kurdî de

Di nav Kurdan de, xwedîkirina ajalan bi gelemperî li gorî hewcedariyê û şêwaza jiyanê tê biryardan. Mînak, di gundan de, pez, mih, an kûçikên parêzvan bi gelemperî li derve têne xwedîkirin, ji ber ku ew ji bo karên çandiniyê an parastinê ne. Lê di bajar an gundên nûjen de, pisîk û kûçikên biçûk zêdetir di nav malê de têne xwedîkirin, ji ber ku wekî heval têne dîtin. Herwiha, hin Kurd bawer dikin ku xwedîkirina ajalan di nav malê de dikare “enerjiya erênî” bîne, lê paqijî û rêzgirtina ji cîranan jî girîng e.

Pêşniyar

• Ji bo ajalan: Cureyê ajal girîng e. Pisîk û kûçikên biçûk bi gelemperî di nav malê de baştir in, lê ajalan mîna hesp an pez li derve guncav in.

• Ji bo xwediyan: Eger wext û cihê we têrê dike û tu ji têkiliya nêzîk hez dikî, xwedîkirina di nav malê de baş e. Lê eger tu dixwazî qirêjiyê kêm bikî an cihê te yê fireh heye, derve guncavtir e.

• Tenduristî û paqijî: Berî biryara xwedîkirina di nav malê de, piştrast bike ku kesek di malbatê de alerjî nîne û tu dikarî paqijiyê biparêzî.

• Rêz ji cîranan: Di nav Kurdan de, rêzgirtina ji cîranan girîng e. Eger ajal di nav malê de be, divê deng an qirêjî cîranan neêşîne; eger li derve be, divê ewlehî were misogerkirin.

Encam: Ne yek rêbaz bi temamî “rast” e. Biryar bi şertên te, cureyê ajal, û çanda te ve girêdayî ye. Eger tu dikarî hevsengiyê di navbera hewcedariyên ajal û xwe de çêbikî, her du rêbaz jî dikarin serkeftî bin. 

Zazakî 

Ajalî divê ma de yan zî derî de bêrî xwedîkerdiş?

Bîryarê xwedîkerdişê ajalan ma de yan zî derî, sebebê zafî ra girêdaye yo, sey cinsê ajalî, şertê cîyî, wazîyayîşê xwedî û şêweyê jîyanî. Îna, fayde û xerabîyê her di rewşan bi ziwanêkî asanî ra şîrove bibî.

Xwedîkerdişê ajalan ma de

Fayde:

• Eminîye: Ajalî derî ra xetereyan (sey se, erebeyî yan êrîşê ajalan) parastî yê.

• Têkilîyê nêzdî: Ajalê ma de zafêr xwedîyanê xo ra têkilî de yê, ke nê zî hest û tenduristîyê zîhnî yê her di terefî ra baş o.

• Kontrolê şertan: Germî, paqîjî û xwarî asanîya kontrol benê.

• Hin ajalan ra guncîyo: Ajalê qijî (sey pisîk, kutikê qijî, kerg yan masî) zafêr ma de jîyayîş ra guncî yê.

Xerabî:

• Cîyê tengî: Ma yê qijî de, cîyê ajalan rê nêro.

• Paqîjî: Ajalî ma qirêj keno (sey mû, mîz yan xwarîyê ke belawela beno).

• Zordarîyê wextî: Ma de xwedîkerdiş zafêr wext û baldarî wazeno.

• Alerjî yan kêşeyê tenduristî: Hîn kesî mû yan mîkrobanê ajalan ra alerjîkî yê.

Xwedîkerdişê ajalan derî

Fayde:

• Cîyê firehî: Ajalê derî (sey kutikê pîlî, mî, yan kerge) zafêr azadî hereket keno.

• Ma de kêm qirêjî: Ma paqîj mendeno, çunke mû yan qirêjî ma de nêbeno.

• Hin ajalan ra guncîyo: Ajalê pîlî yan ke cîyê xwezayî wazeno (sey esb yan mî) derî baştir jîyenê.

• Kêm tesîrê malbatî: Kesê alerjîkî yan ke ajalan ra netirsenê ra, nê rê bîyo.

Xerabî:

• Xetereyê derî: Ajalî xetereyanê wek hewa, êrîşê ajalan yan dizîye ra têkewenê.

• Kêm têkilî: Ajalê derî kêmî xwedîyanê xo ra têkilî de yê, ke nê zî hestanê înan tesîr keno.

• Wazîyayîşê zêdî: Xwedî divê stargehê guncî virazo ke ajalan derî ra sermî, baran yan tavê parastî bê.

Komelê Kurdan de Komelê Kurdan de, xwedîkerdişê ajalan zafêr wazîyayîş û şêweyê jîyanî ra girêdaye yo. Mîsal, qezayan de, mî, mîyan yan kutikê pawitoxî zafêr derî de xwedî benê, çunke karê çandinî yan pawitişî ra yê. Labelê, bajar yan qezayê neweyî de, pisîk û kutikê qijî ma de xwedî benê, çunke wek hevalî vinîyenê. Hîna, hîn Kurdî vanê ajalan ma de xwedîkerdiş “enerjîyê pozîtîfî” aneno, labelê paqîjî û hurmetê cîranan zî muhîm o.

Pêşnîyazî

• Ajalan ra: Cinsê ajalî muhîm o. Pisîk û kutikê qijî zafêr ma de baş ê, labelê ajalanê wek esb yan mî derî guncî yê.

• Xwedîyan ra: Eke wext û cîyê to ro û têkilîyê nêzdî wazeno, ma de xwedîkerdiş baş o. Labelê, eke qirêjî kêm bikî yan cîyê to fireh o, derî guncîyo.

• Tenduristî û paqîjî: Berî ma de xwedîkerdişî, bawer bike ke ma de kesê alerjîkî çin o û to paqîjî paweno.

• Hurmetê cîranan: Komelê Kurdan de, hurmetê cîranan muhîm o. Eke ajalî ma de bê, divê deng yan qirêjî cîranan neyêşno; eke derî de bê, divê eminîye bêro misogerkerdiş.

Netîce

Yew rê bîyayîş bi temamî “rast” nîyo. Bîryar şertê to, cinsê ajalî û komelê to ra girêdaye yo. Eke to ajalan û xo ra hevsengî virazî, her di rêyî zî benê serkewte. Eke to cinsêkî taybetî (sey pisîk, kutik yan mî) ra qal kenî, kerem ke, hîna zêde detayan bide, ke ez cewabêkî zelaltir bidî!

Çandname