Em, berîya her tiştî dikarin bibêjin di romanên Kurdî da piranî li ser çi tê sekinandin û bo hêjayîya berhemê kîjan mijar û armanc wek pîvan têne hesibandin. Belê, di romanên Kurdî da mijar bi piranî dîrok, hestên evîndarîyê, çand û folklora kurdan, pêşeroj, dem çawa tê û diçe bi sedemên nivîsîna vê romanê û bersiva pirsên ‘çima’, ‘çi’, ‘çawa dibe’ pêşkeşî xwendevanan dike.
Di romana Selîm Berekat ya bi navê “Perîk” ê da em dikarin bi kurtasî wuha bibêjin: Di romanê da lehengek heye, navê wî Azad e. Mem kurdekî xeyalperest e, tim li ser fikrên felsefîk, efsunî, xewn û xeyakî difikire….
Mem di ciwanîya xwe de tim dixwaze xwebikuje, çend cara teşebusê xwekuştinê jî dike dûre “Perik”ekî di çenteyê xwe yê rengcunîk da dibîne û li ser difikire dikeve rêyeke dûrûdirêj dev ji xwekuştinê berdide, Mem lehengekî kurdewarî û janbar e, di hişê wî da her tim mirineke ku xwe pê ve bixapîne heye, di kûrahîya laşê Mem da xwesteka Kurdistanê heye, gelek kes li pey şopa Kurdistanê çûne yek ji wan kesan jî ew e. Lehengekî bi navê Mirovê Mezin heye xwendavan dikare bi hêsanî wî lehengî bişibîne Kurdistanê ji ber ku hevgihîna gelek lehengan bi wî ve heye.
Lê ez dikarim wiha bibêjim meriv di nivisa xwe da divê behsa xewn û xeyelan jî bike, behsa rastîyên jiyan û civatê jî bike, ev wiha ye gelek roman ji serî heta binî xewn û xeyal in. Tu krîterên wan bi rastiyê ra tune ye. Lê belê ew xewn û xeyal jî li gora rêbazên nivîsîna romanê hatine hûnandin. Divê bila nexşandina temayê û ziman li hev hatî be û tehm bide xwendevanan romana Perikê jî bi awayekî wiha hatîye hûnandin, ji ber wê ye roman bala xwendevan dikişîne ser xwe û di bin bandora xwe da dihêle.
‘’Min şemsiya xwe rakir û di deriyê wê metbexê bi xwe re derketim û berê xwe da wî cihê ku herdu balinde nêzîkî hev veniştibûn, ewan xwe di bin baranê de komî hev kiribûn û êdî stûyên wan nema xuyabûn. Ku ez nêzîk bûm ew firîn. Ez tênegihîştim bê ka çima firiyan. Ez jî mîna wan tev şemsiya xwe di bin baranê de bûm û min xwest ku ez wan jî mîna xwe biparêzim. Ez nizanim ka gelo ezê di wê pehnava pişt malê de rûnim yan jî ezê wisa rawestim heta ku baran bisekine. Tiştê ku ez ji dil dizanim, ew e ku min dixwest herdu balindeyan biparêzim lê ew firiyan. Balinde ji min fêm nakin.” Min di kûraniya xwe de bi baweriyeke tehl wisa biryar da û ji berê xemgîntir vegeriyame hundirê malê û vê yekê hişt ku ez di xwekujiyê de bêtir bi israr bim. Ez ne bi hacetî sebebin zêdetir im, lê her zêdebûnek di hesaban de dirêjkirinê tarûmar dike: “De bila ez niha bimirim.’’ (r.13)
Mem rojên ciwaniya xwe yên giran, hestên xwe yên nostaljîk ên derheqê azadbûna Kurdistanê ew bîranînên dijwar yên jiyanên zor derbas dibe wekî destaneke ji êş û azaran qal dike. Di vê romanê de, Mem xortekî Rojavayî ye û ji bo dîtina mirovekî esrarengîz û mezin radibe bi fikrên xeyalî diçe Qibrîsê û di rêwîtîya wî xortî ya di navbera rastî û xeyalê de tê û diçe û jiyana wî gelek caran wekî şexsiyetên Kurd mesela Simko Axa, îsmaîl Axa, Şêx Seîd û hwd… ji bo azadbûna Kurdistanê serî radike her çiqas wek destpêkekî be jî, mina çilka agir destpê dike tevgera xwe lê mixabin jiyanên wan bi pirsgirêk derbas dibe û di dîrokê da cih digire. Loma jî ew rêwîtîya wî bi têkçûnê dawî dihat û ji ber wê “têkçûn” jî ji îmajekê zêdetir wek dîroka Kurdan vedigêre. Di vê romana da wekî çîrokên efsaneyî; rastî û xeyal û demên niha û borî didome. Lehengên romanê û mekan bi dîrok û tebîeta Kurdistanê têne xemilandin. Çiqas bi zimanê erebî jî be lê rewş bi Kurdistanî ye û wek welatê xewn û xeyal û bîranînan jî bê xuyan, rih, rihekî welatperwer û Kurdewarî ye. Xeyalan ber bi rastiya xwe jî dikişîne roman. ‘’Kurtistana mezin ji vî agirê di serê cigareya di devê min de nêzîktir e.’’ (r.66)
Em dikarin mijara pirtûka Perikê wiha bibêjin; Mem di wir de perik ji xwe re kirîye imge, sembolek ji wê piştek digire û derdê xwe vebêje, hin caran leheng ji xwe ra tiştekî dixine mehnî û gotinên xwe dibêjin. Weke minakeke baş jî di romana Mehmet Uzun ‘’Tu’’yê da leheng di hepsê da tê kutan, zilmê dibîneû tê şikence kirin. Ew mirov salên wî di nav neheqî û zilmê de diçe û ji xwe re çareyek, dermanek, pencereyek wek di çiroka “TU”yê da ji xwe re piştek digere li zindanê de kêzek dibine pêre diaxive
‘’Kêzê kêzê kêz xatûnê bi şimika reqreqûnê bi şahîra gûlavdûnê tu bi ku derê de diçî’’ û wê kêzikê dike nav çîroka xwe bi xeyalî pê re diaxive ji xwe re dike imge… Perik di vir da îmgeyeke ji bo êşa xwe vebêje.
Hunandina romanê ji alîyê; ziman, çand, folklorên gelerî, serpêhatî, edet, tore û zengînîya kurdan a erdnîgarî wekî suretek antîk hatîye nivîsandin. Selim Berekat jî mîna Yaşar Kemal kurd e, lêbelê bi zimanê xwe nenivîsiye, çawa ku yaşar Kemal bi tirkî nivîsandiye Selîm Berekat jî bi erebî nivîsandiye, lê mejî û dil her kurd e. Perik ji aliyê Jan Dost ve ji erebî bo Kurmancî hatiye wergerandin. Mijar çiqas tevlihev û giran bû jî roman xweş bû. Ji ber wê min mijarê pir zêde nekir kurtasî nivîsî. Hemdî Azad(bavê mem azade), Mem Azad, Dîno(birayê mem azade), Mirovê Mezin lehengên sereke yên romanê ne…
Encama romanê ev e tişta sereke û balkêş, dîroka Kurdistan û kesên navdar her tim bi eşkere tê qalkirin, xwendevan baş serwext dibe ku nivîskar her çi qas bi erebî nivîsî be jî, qalkirina dîroka xwe dûr nakeve, ev yek jî dibe çavkanî û bingehîna nivîskar, roman bi şêweyeke postmodernî ve dest pê dike û dema ku rûpel û nivîs dibuhurin, postmodernî ji holê radibe, imgeyeke cewaz heye ew jî cêwîbûn, Mem bi birayê xwe ra cêwî ye, meriv dikare vê imgeyê bişibîne hemî kurdan ji ber ku daxwaz û xwestinên me yek in, heta ew mijar gava ku Dîno diçe ji deriyê cîranên xwe dixe û piştre dibêje bavê xwe ew jî mîna me ne. Kesên ku xwendibin dikarî vê bûyer gelekî baş bibînin, hûnandina romanê bi lehengekî sereke ve hemî kesî/ê dişibîne hemî kesî/ê, em dikarin bi taybetî vê bibêjin, ew kes dikare bibe : “tu-ew-ev hwd.” Nav her çi qas kesayetekî/ê nîşan bide jî em baş dizanin ku ew kesayet bi tena serê xwe dibe Kurdistan û Kurdistanî an jî kesên ji bo armanc û daxwaza Kurdistanê dijîn ew kes in. Ew tişt mebestyarî xuya dike, êşeke ku her tim li pey Mem û me ye…
Çavkaniya Nivîsê: www.lavlavk.wordpress.com – Qadirê Gimgimî
Gotara berê: MISTEFA BEGÊ KURDÎ Û ŞEŞ HELBESTÊN WÎ
Gotara piştî: BAZARA PIRTÛKÊN KURDÎ Û KOMÊN XWENDIN Û NIRXANDINA WÊJEYA KURDÎ
Gotarên Têkildar
Navên ku nedihatin gotin, lê evîneke kûr di dilê wan de hebû
