Tarih

(1916 Kürd Tehciri kitabımızın 3. Baskısının Yayımlanması Dolaysıyla) Celâl Temel       “Mersin Haber” adlı bir internet sitesinde, 05 Şubat 2026 tarihinde, I. Dünya Savaşı yıllarındaki Kürd tehciriyle doğrudan ilgili olduğu anlaşılan ilginç bir haber yayımlandı. Haberde, I. Dünya Savaşı’nın sona erdiği 1918 yılında, Ermenilerin baskısıyla gerçekleştiği belirtilen göçün mağduru bir ailenin dramı anlatılıyor. …

Occo Mahabad M.Ö. 484 yılında Halikarnassos’da (Bodrum) doğan Herodot,  dünyanın ilk araştırmacı tarihçisi ve yazarıdır. Onu ünlü yapan Historia adlı eserini düzyazı olarak kaleme almasıdır. Romalı deneyimli devlet adamı, bilgin ve yazar Cicero onu Tarihin Babası olarak adlandırmıştır. Herodot, M.Ö. 425 yılına kadar yaşamıştır. Herodot Historia adlı eserinde Yunan, Med, …

Coğrafya kaderse, Amed bu kaderin en kadim şahididir; Nairi krallarından bugüne süregelen kadim bir hikâyenin, Hurri yani antik Kürtlerin köklerinden süzülüp gelen bir sesidir. Asurca mı? Hayır, “Amed” kelimesi Asurca (Akadca lehçesi) bir kelime değildir. Asurlular bu coğrafyaya genellikle yerel halkların (Hurri-Urartu kökenli) verdiği isimleri kendi yıllıklarına uyarlayarak geçmişlerdir. Amed” …

Nivîskar: Occo Mahabad Hakkâri’nin Şemdinli ilçesinde bulunan Nehrî Tekkesi, bölgenin dini ve siyasi tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Tekkenin kurumsallaşmasını sağlayan Seyyid Taha Nehrî (v. 1853) Kürt coğrafyasına gönderdiği halifeler ile bölgede Nakşbendî-Halidîliği yaymada öncülük etmiştir. Seyyid Salih’ten sonra tekkeye postnîşîn olan Seyyid Taha’nın oğlu Şeyh Ubeydullah Nehrî (v. 1883) döneminde, tekke siyasi bir hüviyet …

Orta Çağ’dan itibaren Doğu Anadolu ve Mezopotamya tarihinde stratejik bir rol oynayan Zirkanlılar, bölgenin en köklü ve saygın yapılarından biridir. Sadece kadim kayıtlarda değil, modern sosyo-politik analizlerde de merkezi bir konumdadır. Özellikle 1970 tarihli devlet raporlarında Zirkan aşireti; “Kırd/Kürt (Zaza) ” dilini (lehçesini) konuşan, tarihsel olarak mirliğe dayanan güçlü bir geleneği olan ve bölgedeki diğer …

Araştırmacı-Yazar Murat Bora, Garzan’ın binlerce yıllık tarihini ve medeniyetler geçmişini Tahir Eren’e anlattı. Bölgenin bilinmeyen yönleri dikkat çekti. Garzan ve bölge tarihi hakkında araştırmalar yaparak bu çalışmaları bizlerle de ara ara paylaşan Araştırmacı-Yazar dostumuz Murat Bora ile sohbet edebilme ve kendisi ile Garzan Tarihi ile ilgili merak edilen bazı konuları konuşabilme fırsatı bulduk. Röportaj konseptinden …

Osmanlı İmparatorluğu içinde yer alan Kürt Beylikleri Hakkında kamuoyu bugün de yeterli bilgiye sahibi değildir. Bu çalışmada Diyarbekir bölgesinin kuzeydoğusunda hüküm süren ve birkaç kola ayrılan Zirkan Beylerinden Tercil (Hazro) Beyliği kolu anlatılmıştır. Yazar başta Başbakanlık Osmanlı Arşivi olmak üzere, Lice ve Hazro kırsalında çalışmıştır. Ayrıca ailenin sürgün olduğu Edirne’deki Üç Şerefeli Camii’nin haziresinde bulunan …

Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkmasından dört gün sonra Berzenci’nin Türklerin manipülasyonuyla başkaldırması Kürdistan’ın diğer mıntıkalarında dalgalanmalar yarattı. Böylece Türkler, İngilizleri Güney Kürdistan ile meşgul etme niyeti taşıyorlardı. Şırnak ve Zaxo mıntıkalarında Şirnexî aşireti reisi Abdurrahman Ağa, Türklerin kendisinin kuracağı bir Kürdistan’ı tanıyacağına söz verdikleri iddiasıyla ortaya çıktı ve çeşitli ağaları İngilizlere karşı başkaldırmaya çağırdı. Çağrıya uyan …

Kürtlerin Osmanlı’nın basit bir hamlesiyle İngilizlerin Yeni Dünya haritası yerine statükodan yana tavır koymaları onlara bir yüzyıl kaybettirdi. Kürdistan’a özerklik tanınması koşuluyla Şeyhülislam Haydarizade İbrahim Efendi başkanlığında bir araya gelen Osmanlı ve Kürt heyetlerinin üzerinde anlaştıkları konular hiçbir zaman yürürlüğe girmedi. Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasıyla Osmanlı’nın sonuna gelindi ve Kürtlerin, Paris Barış Konferansı’ndaki temsilcileri Şerif Paşa’yı …

Kürdistan coğrafik konumu itibariyle Birinci Dünya Savaşı’nın en yoğun yaşandığı ve en çok tahrip edilen sahalardan biri oldu. Birçok köy haritalardan ve bazı Kürt aşiretleri neredeyse tamamen tarihten silindi. Sarıkamış’tan Xaneqîn’e, Mukri’den Erzincan ve Antep’e kadar bütün Kürdistan coğrafyasında Osmanlılar, Ruslar, Ermeniler, Farslar, İngilizler, Fransızlar ve Arapların karıştığı bu savaş korkunç sonuçlar ve büyük bir …