Tevgerên pitikê di zikê dayikê de ji her dayikê re cuda têne hîskirin, lê bi gelemperî wekî van tiştan têne şirovekirin:
-
Destpêkê (hefteyên 15-20): Lîstikvaniya pitikê di destpêkê de sivik e, mîna bilbilokên piçûk, lerizîna nerm an hesteke ku wekî perperîka di zikê de tê hîskirin. Hin dayik wê wekî “gelemperî” an “tevizandina piçûk” binav dikin.
-
Di sêyem sêmehê de (piştî hefteya 20): Her ku pitik mezin dibe, tevger bihêztir dibin. Lîstikvanî wekî tekmekirin, lêxistina nerm, zivirîn an jî lêdana bi dest û lingan tê hîskirin. Carinan dibe ku mîna lêdaneke biçûk an jî hejandineke zelal xuya bike.
-
Di dawiya ducaniyê de: Dema pitik mezintir dibe û cihê wî di zikê de kêm dibe, tevger dibe ku kêm bin, lê bi hêztir hîs bibin. Dibe ku dayik hîs bike ku pitik “diqelibe” an laşê xwe dirêj dike, mîna ku zikê wê dihereketê.
Hest cuda ne: Her pitik û her ducanî cuda ye. Hin dayik tevgeran zû û bi hêz hîs dikin, hinên din jî tenê tevizandinên sivik hîs dikin. Cihê plesantayê, pozîsyona pitikê û qalindiya çermê dayikê jî bandorê li hîskirinê dike.
Girîng: Ger tu dayikek ducanî bî û hîs dikî ku tevgerên pitikê kêm bûne an guhertine, bi doktorê xwe re têkilî dayne. Ev dibe nîşanek ku divê were kontrolkirin.
Li gorî xebata Scientific Reports, pihîn lê danê fetûsê çi dike?
Li gorî lêkolînekê ku di kovara Scientific Reports de hate weşandin, pihîn lê dana fetûsê (tekmekirin) alîkariya wî dike ku laşê xwe “nexşeyê bike” û hawirdora xwe nas bike.
Encamên lêkolînê
Lêkolîneran rewşa xewê ya 19 pitikên nûbûyî yên di navbera 31 û 42 hefteyan de (tevî dema ducaniyê) lêkolîn kirin. Hin ji van pitikan zû (pêşwext) hatibûn dinyayê. Dema fetûs di xewa REM de pihîn lê daniyê dike, lêkolîneran pêlên mêjî yên wî çavdêrî kirin. Mînak, dema fetûs destê xwe yê rastê dihejand, di beşa mêjî ya çepê de ku destê rastê hîs dike, pêlên mêjî yên ji nişka ve çêdibûn. Ev pêl di pitikên zûbûyî de bi lez çêdibin, ji ber ku pitikên asayî di vê demê de hîn di zikê dayikê de ne. Piştî çend hefteyan, ev pêlên mêjî bi xwezayî winda dibin. Pihîn lê daniya fetûsê di sêyem sêmeha ducaniyê de alîkarî dike ku beşa mêjî ya têkildarî hîskirinê pêş bikeve. Herwiha, ev pihîn lê danî ji bo fetûsê ku laşê xwe nas bike jî girîng e. Dr. Lorenzo Fabrizi dibêje: “Em dizanin ku tevgerên xwebixwe û bersivên ji hawirdorê di heywanan de (mîna mişkan) ji bo nexşeya mêjî pêwîst in. Niha em dibînin ku ev yek ji bo mirovan jî derbasdar e.”
Tevgerên fetûsê di zikê dayikê de: Divê em li çi haydar bin?
Doktor li ser kalîte, pirbûn û hîskirina tevgerên fetûsê gelek tişt dizanin. Tevgerên nerêkûpêk ên di hefteyên 9-10’an de, di sêyem sêmehê de rêkûpêktir dibin. Dayik dikarin pihîn lê daniya fetûsê di hefteya 15’an de jî hîs bikin. Her ku mêjî pêş dikeve, fetûs dest bi pihîn lê daniyê dike û li hemberî deng, germî, tevgerên dayikê û guhertinên din bersiv dide.
Di sêyem sêmehê de, pihîn lê daniya fetûsê ji tekmeyan ber bi tevgerên laşê tevahî ve diçe. Pihîn lê danîyê çend armanc hene:
-
Ew wekî werzîşekê ji bo masûlke û lingan e.
-
Bersivekê ji bo teşwîqan nîşan dide.
-
Li gorî lêkolînê, alîkariya mêjî dike ku têkiliyên cîhî çêbike.
Doktor hîn ne ewle ne ku guhertinên di pirbûna tevgerê de çi maneyê didin. Di gelek fetûsan de demên bêtevgerî dirêjtir dibin. Di hin rewşên pitikmirinê an mirina di zikê de, kêm tevger dibe sedem. Mixabin, doktor nikarin texmîn bikin ka kîjan pitik di xetereyê de ne.
Sîstema “hejmara pihîn lê danê”
Li gorî sîstemeke berbelav, divê dayik her 2 saetan de nêzî 10 tevgeran hîs bikin. Lê Samuel dibêje: “Hemû pitikên tendurist tevdigerin, lê hin dayik tevgeran wekî yên din hîs nakin. Tu sîstem di pêşbîniya pirsgirêkan de ji ya din baştir nîne. Lêkolîn nîşan didin ku hejmara pihîn lê daniyê mirina pitikan asteng nake.”
Samuel ji nexweşên xwe re dibêje ku hay ji normaliya pitikê xwe hebin: cureyê tevgerê, pirbûna wê, demên rojê yên taybet. “Gelek jin di nav rojeke mijûl de tevgeran hîs nakin. Ji ber vê yekê, pitikê xwe di demên ku ew çalak e – mîna êvaran – û bê astengî de çavdêrî bikin. Ger tevger bi awayekî berbiçav kêm bibe an bi temamî raweste, bi doktorê xwe re têkilî daynin.”
Çandname
