Geşedana pitik di ducaniyê de mijareke pir balkêş û bi wate ye, ji ber ku ev pêvajo nîşana destpêka jiyanê ye û bi awayekî ecêb bi rêkûpêk pêk tê. Ducanî bi gelemperî 40 hefte (an jî nêzî 9 meh) berdewam dike û di sê qonaxên sereke de tê dabeşkirin: sêmehiya yekem, duyem û sêyem. Ka em vê yekê bi awayekî berfireh û xwezayî rave bikin, da ku tu bi hûrgilî fam bikî ka pitik çawa geş dibe.
Dema ku ducanî dest pê dike, pitik tenê wekî hucreyekê biçûk e, ku jê re “zigot” tê gotin. Ev hucre piştî yekbûna hêkê û spermê çêdibe û di çend rojên pêşî de dest bi dabeşbûnê dike. Di vê qonaxa zû de, ew di boriya fallopê re diçe û di dawiyê de xwe li dîwarê zikê (uterus) diçikîne – vê yekê jî “implantasyon” tê gotin. Ev dem bi gelemperî di heftiya yekem an duyem de ye, û hîn tiştekî mezin xuya nake, lê bingeha her tiştî tê danîn.
Di sêmehiya yekem de (heftiyên 1-12), geşedana pitik bi lez pêk tê. Piştî implantasyonê, zigot dibe “embrîyo” û organên sereke dest bi çêbûnê dikin. Mînakî, di dawiya meha yekem de, dilê pitik – ku hîn pir biçûk e – dest bi lêdanê dike. Ev yek bi rastî ecêb e, ji ber ku ew nîşana yekem a jiyanê ye! Di heman demê de, sîstema demarî, mêjî, piş û laşê biçûk dest bi şekilgirtinê dikin. Hefte bi hefte, tiştên nû lê zêde dibin: di nêzî heftiya 5-6an de, dest û lingên biçûk wekî şitilên piçûk xuya dikin, û çav û guh jî dest pê dikin. Heta dawiya sêmehiya yekem, embrîyo dibe “fetus” û nêzî 7-8 santîmetre dirêj e, bi rûyekî ku hêdî hêdî dişibe mirov – çav, poz û devê wê hene, her çend hîn pir biçûk bin.
Sêmehiya duyem (heftiyên 13-26) bi gelemperî wekî qonaxa herî “xweş” tê dîtin, ji ber ku pitik zûtir mezin dibe û tiştên wê zelaltir dibin. Di vê demê de, pitik dest bi tevgerê dike – tevgerek ku dayik carinan dikare hîs bike, wekî lêdanên sivik. Çermê pitik hîn pir tenik e, lê por û neynûk dest bi geşedanê dikin. Organên hundirîn, mîna kezeb, gurçik û pişik, berdewam dikin ku bi hêz bibin. Yek ji tiştên herî balkêş ev e ku di nêzî heftiya 20an de, cinsiyeta pitik bi ultrasonê dikare were dîtin, û ev ji bo gelek dêûbavan kêliyek taybet e. Di dawiya vê sêmehiyê de, pitik nêzî 30-35 santîmetre dirêj e û giraniya wê dibe ku bi qasî 1 kîlo be. Herwiha, ew dest bi guhdarîkirina dengên derve dike, mîna dengê dayika xwe, û ev yek têkiliya di navbera wan de xurt dike.
Sêmehiya sêyem (heftiyên 27-40) qonaxa dawî ye, û li vir pitik ji bo jiyana derve amade dibe. Pişikên wê hêdî hêdî digihîjin, ku ev ji bo nefesgirtinê pir girîng e. Laşê pitik dest bi çêkirina qelewiyê dike, da ku piştî zayînê germ bimîne, û çermê wê jî stûrtir dibe. Di vê demê de, pitik pir zêde ditevize – carinan bi lêdanên bi hêz! – û pozîsyona xwe diguherîne, bi gelemperî serê xwe ber bi jêr ve dike ji bo zayînê. Heta dawiya ducaniyê, pitik bi navînî 50 santîmetre dirêj e û giraniya wê di navbera 3-4 kîloyan de ye, her çend ev li gorî her zarokê cuda be.
Ev pêvajo bi rastî mîna mîracekê ye, ji ber ku ji hucreyekê biçûk mirovokek temam çêdibe. Her hefte tiştekî nû lê zêde dibe, û dayik jî vê yekê bi guhertinên laşê xwe hîs dike.
Çandname
