Nîzam û întîzama kaînatê

Kaînat bi awayekî pir balkêş û bi pergaleke bêhempa hatiye afirandin. Her tişt li gorî rêbaz û qanûnên xwezayî tevdigere û ev yek nîşana pergaleke bêkêmasî ye.

Di gerstêrkan de em vê pergalê bi awayekî zelal dibînin. Hemû gerstêrk li dora rojê dizivirin û her yek xwedî rêyeke taybet e. Ev rê û liv bi awayekî wiha hatine sererastkirin ku tu carî hev nagirin û nakeve nav hev. Ji ber vê yekê ye ku milyaran sal in ev sîstem bê pirsgirêk berdewam dike.

Di aliyê din de, em dikarin vê pergalê di laşê mirovan de jî bibînin. Her organ bi awayekî sîstematîk kar dike û bi organên din re di nav ahengekê de ye. Dil xwîna me belav dike, mêjî fermanan dişîne û her org karê xwe bê rawestan dike. Ev hemû nîşana pergaleke bêkêmasî ye.

Herwiha em vê pergalê di xwezayê de jî dibînin. Çawa ku dar û giya di demên taybet de şîn dibin, çawa ku çûk û teyr di demên xwe de koç dikin, çawa ku buhar tê û diçe, ev hemû di nav pergaleke giştî de ne. Her tişt bi awayekî sîstematîk dimeşe û tu tişt tesadufî nîne.

Di molekul û atomên herî biçûk de jî ev pergal heye. Elektron li dora navenda atomê dizivirin û her yek cihê xwe dizane. Ev pergala atomî dibe sedema hebûna madeyên cuda û xwezaya me ya rengîn.

Ev pergal û nîzam di her qada jiyanê de xwe nîşan dide. Ji gerstêrkên herî mezin heta atomên herî biçûk, ji baranê heta bayê, ji gul û çîçekan heta dar û beran, hemû di nav ahengekê de ne û li gorî qanûnên xwezayî tevdigerin. Ev pergala bêhempa nîşana hebûna hêzeke mezin e ku ev kaînat bi hostayî afirandiye û bi rêk û pêk dimeşîne.

Di encamê de, kaînat ne tesadufî ye û ne jî bê pergal e. Her tişt di nav ahengekê de ye û li gorî qanûnên xwezayî tevdigere. Ev pergala bêhempa ya ku ji destpêka kaînatê ve heye û heta niha berdewam dike, nîşana afirandineke kamil e.

Çandname