Dayikbûn ne hêsan e, ji ber ku dayikbûn bi gelek berpirsiyariyên mezin tê. Erkên dayikê çi ne? Li vir rola dayikê di nav malbatê de û erkên wê hene…
Di malbatê de rola dayikan gelek girîng e û cihê wan nayê dagirtin. Li vir hin ji wan xalên girîng hene:
-
Rêberê yekem di lênêrîna zarokan de
Dayik di mezinkirina zarokan de rola sereke digirin. Ji zarokatiyê heta mezinbûnê, dayik zarokên xwe rêberî dikin, perwerde dikin û ji wan re dibin mînakên baş. Dayik ne tenê tiştên pratîk ên wek paqijî û xwarina baş hîn dikin, lê herwiha nirxên exlaqî, durustî û edaletê jî hîn dikin. Dayik di perwerdeya destpêkê ya zarokan de roleke mezin dilîzin, ji ber ku perwerdeya destpêkê ya bi kalîte alîkariya zarokan dike ku potansiyela xwe zû bi pêş bixin. Dayik bi tevger, helwest û nirxên xwe ji bo zarokan dibin mînak û bandorê li karakter û kesayetiya wan dikin. Ji ber vê yekê, divê dayik tevgerên erênî nîşan bidin û nirxên baş hînî zarokan bikin. Bê guman, dayik mamosteyên yekem ên zarokan in. -
Parastina ahenga malbatê
Dayik bi gelemperî di çareserkirina nakokiyên di navbera endamên malbatê de wek navbeynkar an hakem tevdigerin. Dayik xwedî hesasiyeta hestyarî ya bilind in û dikarin tengezariyê kêm bikin û di malê de atmosfereke aram biafirînin. Dayikên xwedî jêhatîbûna ragihandinê ya baş dikarin têgihîştina di navbera endamên malbatê de zêde bikin. Ew dikarin bi awayekî vekirî, durust û bi têgihîştinê ragihandinê hînî zarok û hevjînan bikin. Dayik dikarin bi baldarî guhdarî bikin, çareseriyên adil pêşniyar bikin û bigihîjin lihevhatinên ku her kes jê razî be. Herwiha, dayik alîkariya zarokan dikin ku empatî, jêhatîbûnên civakî û girîngiya têkiliyên saxlem fêm bikin. Dayik bi danûstandinên rojane hînî zarokan dikin ka çawa bi bandor ragihandinê bikin, hestan bi rê ve bibin û hestên kesên din fêm bikin. -
Sazkirina rêkûpêkiyê
Dayik di birêvebirina karên rojane de, wek rêvebirina aborî, peydakirina hewcedariyên rojane û plansazkirina çalakiyên malbatê, berpirsiyar in. Dayik roleke girîng dilîzin ku hewcedariyên hemû endamên malbatê baş bên peydakirin. Dayik di rêvebirina dema malbatê û çalakiyên wê de jî girîng in. Bi plansazkirina bernameyeke çalakiyan, dayik dikarin demên xwarinê, betlaneyan û çalakiyên din ên malbatî yên bi kalîte bidomînin. -
Peydakirina piştgiriya hestyarî
Dayik di demên şahî û xemgîniyê de her tim piştgiriya hestyarî didin endamên malbatê. Dayik ji endamên malbatê re dibin cihê rehetî û aramiyê. Ev piştgirî ji bo alîkariya endamên malbatê di rûbirûbûna stres, fikar an pirsgirêkên kesane de pir girîng e. Dayik dikarin ji endamên malbatê re bibin çavkaniya îlham û motîvasyonê. Bi gotinên teşwîqkar, dayik alîkariya endamên malbatê dikin ku bigihîjin armancên xwe, astengan derbas bikin û bi hev re mezin bibin. -
Piştgirîkirina hevjînê
Bi demê re, gelek dayik di piştgirîkirina kariyera hevjînê xwe de jî rol digirin. Ew dikarin bibin hevparên nîqaşê, cesaretê bidin û di rêvebirina bername û berpirsiyariyên malbatê de alîkariya hevjînê xwe bikin da ku di kariyera xwe de serkeftî be. Wekî piştgirên kariyera hevjînê, dayik di piştgirîkirina armanc û vîzyona hevpar de rol digirin. Ev yek piştgiriya manewî, cesaretdayîna di demên dijwar de û tevlêbûna çalak di planên demdirêj ên malbatê de dihewîne. Dayik bi hevkariyê, ragihandina vekirî û rêzgirtina ji rola her endamê malbatê re, ji bo gihîştina armancên hevpar ên domdar girîng in. -
Parastina kevneşopî û nirxên malbatê
Dayik di parastina kevneşopî û nirxên malbatê de, ku ji nifşekê derbasî nifşekê din dibin, roleke girîng dilîzin. Ew li ser çand, kevneşopî û nirxên exlaqî agahî didin, ku bingeheke xurt ji malbatê re diafirînin. Mînak, pîrozkirina rojên jidayikbûnê, cejnên olî, civînên malbatê an rîtuelên ku ji nifşên berê hatine, bi rêya dayikê didomin. -
Çavkaniya evîn û baldarîyê
Evîna dayikê û baldarîya wê di şekildana kesayetiya zarokan de pir girîng e. Ev evîn bingeheke xurt ji bo pêşkeftina hestyarî û civakî ya zarokan çêdike. Dayik her tim amade ne ku baldarîya xwe bidin endamên malbatê dema ku hewce be. Evîna dayikê ne tenê bi gotinan, lê herwiha bi kirinên rojane jî diyar dibe. Dayik evîna bê şert didin, mînak bi hembêzkirin, maçkirin, gotinên cesaretê û kirinên piçûk ên ku baldarî û lênêrînê nîşan didin.
Ji van ravekirinan, em dikarin bigihîjin wê encamê ku rola dayikan di malbatê de pir girîng û bêhempa ye. Dayik ne tenê evîn û dilovaniyê didin, lê herwiha di perwerde û rêberîkirina hemû endamên malbatê de stûnên sereke ne. Dema ku em rola dayikan fêm dikin, divê em wan ne tenê di Roja Dayikan de bi rûmet bikin, lê her tim ji bo fedakarî û xebatên wan ên bênavber ji bo malbatê hurmetê nîşan bidin û piştgirî bikin.
Zazakî:
Daya çi wezîfeyanê ey esto?
Daya bîyayîş hêsan nîyo, çunke daya bîyayîşî de berpirsîyarîyê zaf girdî estê. Wezîfeyê daya çi yê? No dero rola daya ya mîyanê famîlya û wezîfeyê ey…
Mîyanê famîlya de rola dayayan zaf muhîm a û cayê înan nêdîno. Nê ra çend xalê muhîmî estê:
-
Rêberê esaso ke zarokanê xo giredeno
Daya mîyanê mezin kerdişê zarokan de rola bingeyîna girewtê. Şanî ra heta mezin bîyayîşî, daya zarokanê xo rê rêberîya kena, înan perwerde kena û înan rê numûneyêko baş o. Daya tena tiştanê pratîkî zerrê paqijkîya û xarinê başî nêşinî, la her wiha nirxê exlaqî, ehlaq û durustîya zî şinî. Daya mîyanê perwerdeya destpêkî ya zarokan de roleka gira bîyarenê; çunke perwerdeya destpêkî ya kîfîyetlî, zarokan rê keno ke zerrî ra potansiyal û zîretê xo vîyarte. Daya bi tewir, hereket û nirxanê xo, karakter û kesayetîya zarokan musneyêne. Çîyo ke, daya hereketanê pozîtîfan bidomno û nirxanê başî hînî zarokan bikero. Bê guman, daya muallimanê esaso yê zarokan ê. -
Domnayîşê ahenkîya famîlya
Daya zaf caran mîyanê endamanê famîlya de, deke nê entîşamî çare bikero, sey mîyannîyîşkar yan hakem hereket kena. Daya xwedîyê hessasîyetê hestî yê zaf o û şenî tengeyî kêm bikero û mîyanê keyeyî de atmosferêko aştîyeno bîyaro. Daya yê ke zîretê îletîşîmî yê başî estê, şenî têgêhişîya endamanê famîlya bihêz bikero. Ew şenî bi zafî, durustî û têgêhişî, zarokan û şirîkan rê îletîşîmî hîn bikero. Şenî bi dîqet goşdarî bikero, çareyanê adilî pêşnîyaz bikero û bigêro lihevkewtîşan ke her kes raştî yo. Her wiha, daya zarokan rê kena ke empatî, zîretê komelkî û muhîmîya têkilîyanê saxleman fêm bikero. Daya bi têkilîyanê rocane, zarokan rê musneno ke çitur bi bandor îletîşîm bikero, hestan birêve bibo û hestê kesanê binî fêm bikero. -
Sazkerdişê nîzamî
Daya mîyanê wezîfeyanê rocane de, sey birêveberdişê aborî, girewtîşê hewceyê rocane û plankerdişê çalakîyanê famîlya, berpirsîyar a. Daya roleka muhîme girewtêne ke hewceyê endamanê famîlya hemî baş bêrê girewtene. Daya mîyanê birêveberdişê wextê famîlya û çalakîyanê ey de zî muhîm a. Bi plankerdîşê programê çalakîyan, daya şenî wextê xarinî, rocanê bêhnkewtişî û çalakîyanê famîlyayî yê kîfîyetlî bidomnê. -
Pêşkêşkerdişê destekê hestî
Daya, wextê şayîya yan zî kederîya de, her tim endamanê famîlya rê destekê hestî dano. Daya endamanê famîlya rê cayêko rehet û aştîyeno beno. Na destek muhîmo ke endamê famîlya bi stres, fikar yan meselanê şexsîyanê xo têbigêro. Daya şenî endamanê famîlya rê çimeyê îlham û motîvasyonî bibo. Bi lafê teşwîqkerdişî, daya kena ke endamê famîlya bigêro armancanê xo, astengan derbas bikero û bi yewbînî mezin bibê. -
Destek kerdişê şirîkî
Bi wext, zaf daya role girewtêne ke karîyera şirîkê xo destek bikero. Şenî bibê şirîkê munaqeşeyî, cesaret bidê û mîyanê birêveberdişê program û berpirsîyarîyanê famîlya de, şirîkê xo rê keno ke mîyanê karîyera xo de serkewte yo. Sey destekkarê karîyera şirîkî, daya mîyanê armanc û vîzyonê yewbînî de rolê aktîfî girewtêne. No, destekê manewe, cesaret dayîşê wextê zehmetîyan û tewrê aktîfî mîyanê plananê famîlya yê dergwextî de mendişî de mendeno. Daya bi hevkariya, îletîşîmê zafî û hurmetê rola her endamî yê famîlya, rêya armancanê yewbînî yê domdarî a. -
Domnayîşê kevneşopî û nirxanê famîlya
Daya mîyanê domnayîşê kevneşopî û nirxanê famîlya, ke nifş ra nifşî ravêrî benê, roleka muhîme girewtêne. Ew kultur, kevneşopî û nirxê exlaqî musneyêne, ke benê bingeyêko hêzeyî yê famîlya. Mesela, pîroz kerdişê rocanê zayîşî, pîroz kerdişê rocanê dînî, kombîyayîşê famîlyayî yan rîtuelê ke nifşê verî ra ameyê, bi destê daya dewam kenê. -
Çimeyê heskerdiş û dîqetî
Heskerdiş û dîqetê daya mîyanê sazkerdişê kesayetîya zarokan de zaf muhîm o. No heskerdişî beno bingeyêko hêzeyî yê geşekerdişê hestî û komelkî yê zarokan. Daya her tim amade yê ke wextê hewceyî de dîqetê xo bidê endamanê famîlya. Heskerdişê daya tena bi lafan nê, la her wiha bi hereketanê rocane zî musneyeno. Daya heskerdişê bêşertî dano, mesela bi hembêz kerdiş, maç kerdiş, lafê cesaretkerdişî û hereketanê qijkekan ke dîqetî û lênêrî musneyêne.
Nê ravekerdişan ra, ma şenî bigêrîme netîceyê ke rola dayayan mîyanê famîlya de zaf muhîm û bêhempa ya. Daya tena heskerdiş û dilovanîya nêdanê, la her wiha mîyanê perwerde û rêberîya endamanê famîlya de sutunê bingeyî yê. Wextê ke ma rola dayayan fêm kenîme, ganî ma tena Rocê Dayayan de hurmet nêdîme, la her tim seba fedakarî û xebatanê înan ê bêvace yê famîlya hurmet û destek bidîme.
Referans: “The Very Important and Irreplaceable Role of Mothers in the Family”. Ji vir hatiye standin: https://www.sunlife.co.id/en/life-moments/building-a-family/peran-ibu-dalam-keluarga/ (26.04.2024).
Çandname
