ÇandName Li pey şopa bav û kalan…
Piştgiriya civakî di jiyana mirov de roleke gelekî girîng dilîze, ji ber ku têkiliyên bi civakê re hêza manewî, hestyarî û pratîkî didin kesan. Di çanda Kurdî de, piştgiriya civakî bi taybetî bi yekîtî, hevkariyê û parvekirina bi hev re tê naskirin. Li jêr, bi zimanekî Kurmancî yê zelal û hêsan, wekî duzyazî, feydeyên piştgiriya civakî û çawaniya wê di jiyana rojane de tê ravekirin.
Piştgiriya civakî tê wateya alîkariya ku mirov ji malbat, heval, cîran an civaka xwe werdigire. Ev alîkarî dibe ku hestyarî be, wekî guhdarîkirina kesekî di demên dijwar de, an jî pratîkî be, mîna alîkariya di karekî de, pereyan an jî şîretkirinê. Di nav civaka Kurdî de, ev têgeh bi kevneşopiyên wekî “îmece” (hevkariya civakî) xurtir dibe. Mesela, dema ku malek zewicîne, cîran û xizm bi hev re alîkariyê dikin; xwarin amade dikin, govendê digerînin û kêfxweşiyê parve dikin. Ev yek ne tenê barê kesan sivik dike, lê di heman demê de hesteke kûr a yekîtiyê çêdike.
Yek ji feydeyên herî mezin ên piştgiriya civakî ew e ku mirov xwe bi tenê hîs nake. Dema ku mirov di nav pirsgirêkan de be, axaftina bi hevalekî an jî endamekî malbatê re dikare dilgiraniyê kêm bike û hêviyê bide. Mînak, di demên şînê de, civaka Kurdî bi serdanên “sêrî serxweşiyê” piştgiriyê dide malbatên windakirî. Ev serdan ne tenê hestên xemgîniyê kêm dikin, lê di heman demê de nîşan didin ku kes di tengasiyê de ne bi tenê ye. Herwiha, piştgiriya civakî tenduristiya derûnî xurt dike. Gava mirov hîs dike ku kesên din li rex wî ne, stres û anksîyete kêm dibin, û mirov xwe bi hêztir hîs dike.
Piştgiriya civakî ne tenê di demên zehmet de, lê di kêliyên şahiyê de jî girîng e. Mesela, di şahiyên Newrozê an cejnên din de, civak bi hev re dicive, stran dibêje, xwarinên xweş dixwe û govendê digerîne. Ev çalakî hestên bexteweriyê zêde dikin û têkiliyên civakî xurtir dikin. Herwiha, di nav civaka Kurdî de, parvekirina çîrok, stranên dengbêjiyê an jî gotinên pêşiyan di van civînan de çanda me zindî dihêle û nifşên nû bi kokên xwe ve girê dide.
Ji bo ku piştgiriya civakî di jiyana me de zêdetir cih bigire, em dikarin gavên biçûk bavêjin. Mesela, serdana cîranekî, bangkirina hevalekî ji bo qedeheke çayê, an jî alîkariya kesekî di karekî piçûk de dikare têkiliyan xurt bike. Herwiha, di vê serdema teknolojîk de, em dikarin bi rêya medyaya civakî jî piştgiriyê bidin hev, mîna parvekirina peyamên erênî an organîzekirina civînên serhêl. Di dawiyê de, piştgiriya civakî wekî pirekê ye ku dilên mirovên cuda bi hev ve girê dide, jiyana me bi wate dike û hêviyê dide me ji bo rojên xweştir.
Zazakî
Pîştîvaniya civakî di ciwîyayîşê ma de roleka zaf muhîme kay kena, çunke têkilîyê bi civake ra hêzê manewî, hestî û pratîkî dano kesan. Di kulturê Zazakî de, pîştîvaniya civakî bi taybetî bi yewbîyayîş, hevkariye û yewbînan parvekerdişî ra zelal bena. Pîştîvaniya civakî manaya alîkarîya ke ma famîlya, embazan, cîranan yan zî civaka xo ra gurenî yo. Nê alîkarîyî şenî to hestî bo, sey guhdarîkerdişê yew kesî di wextanê kederî de, yan zî pratîkî bo, sey alîkarîya di yew karî de, pereyan yan zî şîretkerdişî. Di civaka Zazakî de, nê têgehî bi kevneşopanê sey “îmece” hîna xurt beno. Mesela, wexta ke yew famîlye zewjeno, cîran û xizmî yewbînan alîkarî kenê; xarinan amade kenê, govendî kay kenê û kêfxweşîye parve kenê. No nê tenya barê kesan sivik keno, la zî heskerdişêkê dergî yê yewbîyayîşî çêkeno.
Yewê feydeyê pîştîvaniya civakî yo herî girs o ke kes xo tenya hîs nêkeno. Wexta ke yew kes di problemî de bo, qiseykerdiş bi yew embazî yan zî endamekê famîlye ra kederî kêm keno û hêvî dano. Mesela, di wextanê şînî de, civaka Zazakî bi “sêrî serxweşîye” pîştîvaniya famîlyanê ke kesê xo wenda kerdî dano. Nê serdanî nê tenya heskerdişê kederî kêm kenê, la zî nîşan danê ke kes di wextanê zehmetî de tenya nîyo. Heto bîn ra, pîştîvaniya civakî tenduristîya derûnî xurt keno. Wexta ke yew kes hîs keno ke kesê bînî peynîya ci de yê, stres û anksîyete kêm benê, û kes xo hîna bi hêz hîs keno.
Pîştîvaniya civakî nê tenya di wextanê zehmetî de, la di kêlîyanê kêfxweşîye de zî muhîmo. Mesela, di şahîyanê Newrozî yan ceşnanê bînan de, civake yewbînan têwî bena, kilaman vîra kena, xarinanê xweşî vîyarnena û govendî kay kena. Nê çalakîyan heskerdişê kêfxweşîye zîyade kenê û têkilîyê civakî xurt kenê. Heto bîn ra, di nê civîyayîşan de, parvekerdişê çîrokan, kilamanê dengbêjî yan zî qiseyê verênan kulturê ma zindî paweno û nifşê neweyan bi koka xo ra girê dano.
Seba ke pîştîvaniya civakî di ciwîyayîşê ma de zîyade ciwî bigîro, ma şenî gamanê qijkekan bigêrî. Mesela, serdankerdişê yew cîranî, telefonkerdişê yew embazî rê qedehêk çayî, yan zî alîkarîya yew kesî di yew karê qijkekî de şenîto têkilîyan xurt kero. Heto bîn ra, di nê wextê teknolojî de, ma şenî medyaya civakî ra zî pîştîvaniye bidî yewbînan, sey parvekerdişê mesajanê erênîyan yan zî organîzekerdişê civîyayîşanê serhêlî. Netîce de, pîştîvaniya civakî sey yew kemerî yo ke dilê kesanê cîya-cîyayî yewbînan ra girê dano, ciwîyayîşê ma manedar keno û hêvî dano ma seba rocê hîna xweşî.
Zelal Albeyaz
