Pêncşem , 13 Gulan 2021

NAV Û DEMÊN XWARINÊN KURDAN

1- FITÛR: Serê sibehê tê xwarin û vexwarin. Hin herêm, ji vî re “Taştê” dibêjin. Lê taybetî hin beşên herêma Serhedê û Xerzan, “Fitûr” dibêjin. Bi giştî, ew derên ku cihê kar û xebatê ye, sibehê zû diçin ser kar û divê hin tiştan bixwin û vexwin, vî bikartînin. Ev peyv ji, fir-kirinê, tê, -tûr jî, ji çentikê nanê, tûrê nanê, tê. Her du peyv dibin yek û “fitûr” derdikevî holê. Yanê firek şilemenî û ka pêre çi di haziriyê de hebe, wek nan, kade, penîr, lorik, jajî û hwd. bi hev re, bi xwin û vexwin. Hin herêm ji vî demê re, Xurîn, Xurînayî jî dibejin.

2- TAŞTÊ: Hin herêm, ji xwarina berê nîvro re dibêjin, hin herêm jî, bi taybetî ew herêmên ku FITÛR dibêjin, ew jî ji xwarina nîvro re dibêjin TAŞTÊ. Soranî: Çêşt, Zazakî: Taştî, şêxbizinî: Naşta ye.

3- FIRAVÎN: Ev dema xwarinê jî; wek li jor me anî ziman, ew herêmên ku xwedî kar û şixulin, di rojên dirêj de, xwe nagihînin êvarê û birçî dibin, di navbera taştê û xwarina êvarê de divê xwarin bixwin û vexwin, ji vî re jî FIRAVÎN tê gotin. Na vê wê jî, heman wek fitûrê; ji firkirina şilemeniyekê (av) û hebe xwarinek pêre bê xwarin, tê. Ev dema xwarinê, di rojên kurt de, taybetî jî, zivistanan tune ne.

4- ŞÎV: Ev nav û dema xwarinê, li her der û herêmê neguhere û ji xwarina êvarê re tê gotin. Yanê, di destpêka şevê de tê xwarin, navê xwe jî ji “şevê” distîne. Soranî: Şêw, Zazakî: Şamî, hewramî: Şam, Şêxbizinî: Şîm.

5- PIŞTEŞÎV: Ev, ji dema xwe û navê xwe jî diyare ku piştê şîvê tê xwarin û vexwarin. Ev jî, di şevên dirêj de bi taybetî, di şevên zivistanê de, mirov heya derengê şevê şiyar dimînin û birçî dibin, loma ew dem tê xwarin û vexwarin.

6- PAŞÎV: Di meha Remezanê de, navê Pişteşîvê, dibî Paşîv, ev her du hemwate ne. Lê Paşîv, ji ber meha remezanê, derengtir tê xwarin û vexwarin, Pişteşîv jî, hê zûtir tê xwarin û vexwarin.

 

Nîşe: Navê van deman, yê bi zaravayên, Soranî, Zazakî, Hawramî û Şêxbizinî, ji “Wîktînoary.org pêveka ferhenga Q.W hatiye girtin.

Ev hemû dem û navên diha, li we hemû hevalan NOŞÎCAN bibe.

 

Mehmet Can Demir

About ziman

Avatar

Check Also

Trêna Ku Diçe Welêt

Heger we berî niha xwestibe hûn li Bakurê Kurdistanê bigerin, xweza û tebîeta Kurdistanê bibînin …

Bersivekê Binivîsêne

Epeyama we nayê weşandin. Qadên pêwist bi * hatine nîşandan.