Ez qasê sole tora hez kena

Tûtêke vetê, qasê dinya heme.

Joy bînî vatê, qasê erd û ezmanî.

Yê bînî vatê, qasê hengemîn, heme çî şîrînî…

Her joy yînan re çîke vatê. Biray qic ke hema des serê xo temam nêkerdibî vatê, “Ez qasê sole tora hez kena.”

Wexto babî eno xeberdanê tûtî dî, ti mane nêda nê vatişî. Erê aciz bî, la veng nêkerd.

Rojêke, di rojî… Aşme, sere derbas bî, babî zey her game rerey persey xo kerdêne û tûtan jî jo bi joy bersivê xo vatê. Û tûtê qicî her game heman çî vatê. Roj hame babî ke hawna tût hendî çîkew bîn nêvano aciz bî.

Rojêke bîn wexto babî persê xo kerd û heman bersiv girot zehf aciz bî. Veynda qatilêke vat, “Torê enî pereyan enî tûtê mi bere ko cayke bikişe, zey delîl jî gomlekê cê yê gunin mi rê biya.”

Qatilî milê tûtî girot û kewt rey. Zehf şî, tay mend resa miyanê daristanî. Qatilî waşt tûtî bikişo la dest nêşî, gomlekê cê tera kerd, tûtîra va, “Şo, tiya ra bireme. Ti nêşorê go babê to mi jî, to jî bikişo.”

Tût şî, qatilî jî arêweşêke kişt, gomlekê tûtî kerd miyanê gunî arêweşî û gomlek berd da babê tûtî.

Tût kewt rey, şî û hey şî. Zehf şî, tay şî, şî resa bajarêke. Hawna şar meydan de hamey têhet, ezman de jî teyrêke serê şaro ke kom biyode geyreno. Teyr geyra, geyra, geyra û peynî de hame xo serê milê tûtî de na ro.

Vengê çepikanê şarî hamey, çende merdimî hetê tûtî ra hamey. Joy va, “Teyrî eno lac marê qeybî serokî xo weçîna. Pîroz bo.”

Joy bînî va: “Nê, nêbeno. Hem ma enî tûtî nas nêkenê, hem eno qickeko, çawey go marê serokî bikero?!”

Dimay nîqaşî ra biryar da ke ew nêşkeno serokî qeybî înan bikero û tût ber keyey ke, beyra serê cêde girot û teyr reyna verda hewa. Teyr keyra, keyra şî dewrê yê keyîde geyra, pencerawa akerdî vîna û şî serê milê tûtî de xo na ro.

Yê merdeman reyna qebûl nêkerd. Yê merdimî ke reyna hamey bi hêrs tût ber kerd gomêke ke her cay cê girote bî.

Yînan reyna teyr vera da hewa. Teyr geyra, zehf geyra, endêke geyra ke hendî merdimî aciz bî. La her kesî meraq kerdêne go nawey teyr xo serê milê kamî de rono û go kam bibo serok.

Teyr dimay endêke geyrayişî şî ew gom vîna, dewrê cê geyra la cawke biko zere çinêbî û peynî de şî serê gomî, gomê ke serê banî herî ra bî da a. Da a û şî xo serê milê tûtî de na ro. Nawey yê merdiman vat, “Herhal xêrêke di ene mesela de esto” û ew tûtî zey serokê xo qebûl kerd.

Serî derbas bî, tût her şî bî pîl. Tût her biaqil bî, her biryaro bidayne, her xeberdano bikerdêne biaqil kerdêne, şar jî her şîne tera memnûn bîne.

Babê tûtî ke dew de miyanê kor û barê xo de bî, biryar da ke şoro bajar û lazimatiyanê xo çareser bikero. Tûto ke xebere cêrê hamî ke babê cê yeno bajar ferman da heme aşxaneyan, xanan ke eyro çi nan virazê solê nêerzê ci û nan û wero bêsol virazê.

Xanan, aşxaneyan ana kerd. Babiyo hay cê mesela ra çiniya dimay karê xo temam kerd, vat “De ez şorî aşxaneyke nan borî, dimara bikoy rey.”

Şî aşxane, nan waşt, hame, çawey gaz kerd, eno çiyo, bêsol e. Nanênan waşt, çînan waşt, werêke bîn… Ew wer jî bêsol bî. Çînan waşt, ew jî. Hêrs bî, vat, “Eno çi yo?” Perey day û bi hêrs aşxane ra veciya teber. Şî aşxaneyke bîn. Ew ca jî nan waşt û ewca jî eynî çî bî. Şî caynan, ewca jî heman çî bibî. Her ca ke pere da û werêke baş, werêke solin nêdî, hêrs bî, hers kerd, xebatkaranê heme aşxaneyan vat ke walî yînan eyro fermanêke aneyîn dawo. Babî vat, “Eno çiyo? Ma nan bêsole beno? Ka qesre çiyawa nîşanê mi bidê ez şorî pers bikerî ka eno çi waliyo, çawey fermanêke aneyîn dano?”

Babî hay cê felekera çiniya. Şî qesre, nobedaran bi zor ew zeft kerd. Ew bi hêrs şî verê walî. Qe hay tera çiniyo ka walî kam o?

Vat: Walî efendî eno çi ferman o to dawo?! To vato eyro heme werî bêsole verazê? Ma bo sole wer beno? Bê sole nan beno? Kam eşkeno bê sole wer boro? Ti eşkenê borê? Eno çi edet o? Qey ti şerm nêkenê? Ti merdimanê xo nêfikirenê, ti meynanê teber ra hamey jî nêfikirênê? Ge ê şorê vacê nê welatî de heme çî bêsol o ti go se kerê? Ka vace no çi fermon o?”

Vat, vat û zehf çî vatî?

Walî va: “Persê to qediyay?”

Babî vat: “Erê, qediya.”

Walî vat: Yeno to vîr, tûtêkey to bîbî, wexto to tûtanê xo ra pers kerdêne ke çiqa tora hez kenê, yê tenî vatê “Ez qasê sole tora hez kena.”

A çaxî hame vîrê yê babî tûtêkey cê aneyîn bîbî, enka mesela fam kerde, fam kerd ke sole çiqas muhîm a û hêsrî kewtî çimanê cê. Berma, henî berma, dimara xo da pêser, geyra a ke biko teber, nişkavera geyra a, vat, “Erê, tûtêke min bîbî, ana vat bî, la ti çiya ra zanê?”

Walî vat: “Ew tût ez biya. Erê, erê to şaş fam nêkerd, ew ez bi xo biya.”

Babî şaş bî, tûtê yê hamebî kiştiş, gomleko gunîn cirê ard bî. Bawer nêkerd. Nişkavera vazda verê walî, dest eyş qirikey cê û hawna qirikey cêra, erê di kalekey qirike de şehnêke bîbî. Erê ew tûtê ê bixowo. Xo eyşt linganê tûtî û vat: “Ez yena linganê to min efû bike.”

Walî, yanê tûtê yê ew kerd ra, ew hembêz kerd, qet hêrs nêbî, vat: “Ero babo. Ew ez e. To perey day qatilî ke mi bikişo, la miyanê daristanî de destê yê ro mi nêşî, yê ez vera dawa û va tiyana şo. Û yê arêweşêke kişt, gomlekê min kerd miyanê guney arêweşîra û geyra a. Ez jî wexto hamiya tiya, weçinayiş bibî. Yînan bi teyr xorê walî çînayne we û teyr hîrê rey hame serê milê min de xo na ro. Ti enka fam nekê sole çiqas muhîm a nê?”

***

Hîkayey ma anekiyo. Her ten bi qasê sole heniyan ra hez keno/a. Yê şima tenê şima qasê sole yînan re hez kenê enka çiyayê?

Cemîl Andok-Diyarname