Em çawa dikarin xwe ji sermayê biparêzin?

Grîp (serma) yek ji nexweşiyên ku di demsala payîz û zivistanê de gelek belav dibe. Ev nexweşî bi taybetî di rojên sar de, dema ku mirov demeke dirêj di cihên girtî û qerebalix de dimînin, zûtir ji kesekî derbasî kesekî din dibe. Serma nexweşiyeke vîrusî ye û dikare bandorê li ser pergala nefesê, wekî poz, qirik û pişikê bike. Kesên ku bi grîpê dikevin, dikarin bi taybetî ji êşa serê, êşa masûlkeyan, tayê laşê, kuxikê, êşa qirikê, westînê û bêhêziyê gelek aciz bibin.

Pirs ev e: Em çawa dikarin xwe ji vê nexweşiyê biparêzin û çi tedbîrên rojane divê bigirin da ku îhtîmala ketina me ya grîpê kêm bibe?

Berî her tiştî, divê em bizanibin ku parastina laşê me ji nexweşiyan bi awayekî xwezayî û bi rêya gelek adetên baş pêk tê. Pergala parastina laşê me her roj dixebite da ku li hember vîrus, bakterî û tiştên zirardar ên din berxwedanê nîşan bide. Lê heke em xwarina xwe baş nekin, xewa xwe kêm bikin, gelek westiyayî bin û guh nedin tenduristiya xwe, dikare hêza laşê me lawaz bibe.

Ji bo parastina xwe ji grîpê, yek ji tiştên herî girîng paqijiya destan e. Em di jiyana rojane de bi gelek tiştan re têkilî datînin. Destên me bi deriyên malê, destikên erebeyan, telefon, pere û gelek tiştên din re dikevin têkiliyê. Dibe ku li ser van tiştan vîrus hebin. Heke em destên xwe bêyî şûştin bixin dev, poz an çavên xwe, îhtîmala vegirtina nexweşiyê zêde dibe. Ji ber vê yekê, divê em destên xwe bi av û sabûnê baş bişon, bi taybetî berî xwarinê, piştî derketina ji tuwaletê û dema ku ji cihên qerebalix vedigerin malê. Heke av û sabûn tune bin, dikarin madeyeke paqijkirina destan a alkolî bikar bînin.

Xwarina tendurist jî di parastina laşê me de roleke girîng dilîze. Laşê me ji bo ku bi awayekî baş bixebite, hewceyê vîtamîn, madeyên xurekî û proteînê ye. Divê em di xwarina xwe de fêkî, sebze, hêk, mast, şîr, masî, goşt û xwarinên xwezayî bi rêkûpêk bikar bînin. Fêkî û sebzeyên nû dikarin gelek vîtamîn û madeyên ku ji bo tenduristiyê pêwîst in peyda bikin. Lê divê em bizanibin ku tu xwarinek bi tenê nikare me ji grîpê biparêze an garantî bike ku em nexweş nebin. Ya girîng ew e ku xwarina me hevseng û bi cûrbecûr be.

Vexwarina avê jî girîng e. Gelek kes di zivistanê de ji ber ku hestê tîbûnê kêmtir dikin, avê kêm vedixwin. Lê laşê me di her demsalê de hewceyê avê ye. Av alîkariya xebata organên laş dike û pêdiviya laş bi şilavê peyda dike. Ji ber vê yekê, divê em di rojê de bi rêkûpêk avê vexwin û laşê xwe bêav nehêlin.

Xewa têr jî ji bo tenduristiya me gelek girîng e. Kesê ku bi şevan kêm radizê, dikare westiyayî be û pergala parastina laşê wî jî bandorê bibîne. Divê em ji bo xwe demeke diyar ji bo razanê çêbikin û hewl bidin her şev xeweke baş û têr bikin. Bi taybetî zarok, kal û pîr û kesên ku xebateke giran dikin, divê bala xwe bidin xewa xwe.

Herwiha, çalakî û tevgera laşî ji bo tenduristiyê feydeyên gelek mezin hene. Meşeke rojane, werzişeke sivik û tevgera li derve dikarin alîkariya tenduristiya giştî bikin. Mirov ne hewce ye ku her roj werzişeke giran bike. Lê divê li gorî hêza xwe tevbigere û ji rûniştina demdirêj dûr bikeve. Heke hewa baş be, meşeke li derve dikare hem ji bo laş hem jî ji bo aramiya derûnî sûdmend be.

Di demsala sermayê de, divê em bala xwe bidin cihên qerebalix û girtî. Vîrusa grîpê bi dilopên piçûk ên ku di dema kuxikê, pişkandinê û axaftinê de derdikevin, dikare ji kesekî derbasî kesekî din bibe. Ji ber vê yekê, dema ku em di cihên girtî de ne, divê hewa bi rêkûpêk were nûkirin û pencere carinan bêne vekirin. Heke em di cihên pir qerebalix de ne, bi taybetî di demsala belavbûna grîpê de, maskeyeke tenduristî dikare bibe tedbîreke alîkar.

Heke kesek di malê de nexweş be, divê endamên malbatê baldar bin. Kesê nexweş divê hewl bide dema ku nexweş e ji kesên din dûr bimîne, bi taybetî ji zarokên piçûk, kal û pîr û kesên ku pergala parastina laşê wan lawaz e. Divê ew dema ku kuxikê an pişkandinê dike, dev û pozê xwe bi kaxezeke paqij bigire û piştî bikaranîna wê kaxezê bavêje çopê. Herwiha divê cihên wekî mase, destikên deriyan û tiştên ku gelek kes dest lê didin bi rêkûpêk bêne paqijkirin.

Derbarê derzîlêdana grîpê de jî divê em agahdar bin. Derzîlêdana sermayê dikare metirsiya ketina grîpê kêm bike û bi taybetî metirsiya nexweşiya giran û pêdiviya nexweşxaneyê kêm bike. Ev derzî her sal li gorî celebên vîrusên ku tê pêşbînîkirin tê amadekirin. Bi taybetî ji bo kal û pîr, jinên ducanî, zarokên temenê wan yê guncaw û kesên ku nexweşiyên demdirêj hene, girîng e ku li ser derzîlêdanê bi bijîşkê xwe re şêwir bikin.

Divê em herwiha ji bikaranîna bêhewce ya dermanan dûr bikevin. Hin kes dema ku hest dikin serma girtine an grîpê ketine, bêyî şêwirandina bijîşk an dermansaz dest bi vexwarina antîbîyotîkan dikin. Lê grîp nexweşiyeke vîrusî ye û antîbîyotîk li hember vîrusan kar nake. Bikaranîna bêhewce ya van dermanan dikare zirarê bide tenduristiyê û bibe sedema berxwedana bakteriyan li hember antîbîyotîkan. Ji ber vê yekê, divê em dermanan tenê li gorî pêşniyara pisporên tenduristiyê bikar bînin.

Her car ku em dibînin laşê me westiyayî ye, divê em bala xwe bidin nîşanên wî. Tayê laşê me, êşa masûlkeyan, kuxik, êşa qirikê, serêş û westîna ji nişka ve dikarin nîşanên grîpê bin. Heke em bi van nîşanan re rû bi rû bibin, divê bêhnvedanê bikin, şilavên têr vexwin û ji bo şîretên bijîşkî pêdivî ye alîkariyê bixwazin. Kesên ku di bin metirsiya komplikasyonên grîpê de ne, divê zû bi bijîşk re têkilî daynin, ji ber ku dermanên dijî vîrusê di hin rewşan de dema ku di destpêka nexweşiyê de bên dayîn, dikarin alîkar bin. Heke zehmetiya bêhnkişandinê, êşa sîngê, tevliheviya hişê an lawazbûneke giran çêbibe, divê bê derengî alîkariya lezgîn a bijîşkî were xwestin.

Di dawiyê de, divê em bizanibin ku parastina xwe ji grîpê ne tenê berpirsiyariya kesekî ye, lê berpirsiyariya hemû civakê ye. Heke em nexweş bin û bi zanebûn nexweşiya xwe derbasî kesên din nekin, em dikarin gelek kesan ji nexweşiyê biparêzin. Heke em destên xwe bi rêkûpêk bişon, xwarina xwe baş bikin, xewa têr bikin, avê têr vexwin, cihên xwe havadar bikin û di demsala grîpê de tedbîrên pêwîst bigirin, em dikarin îhtîmala ketina grîpê kêm bikin.

Tenduristî ji wan nimetan e ku mirov gelek caran tenê piştî windakirina wê nirxê wê baş fam dike. Ji ber vê yekê, divê em berî ku nexweş bibin bala xwe bidin laşê xwe û ji bo parastina tenduristiya xwe gavên pêwîst bavêjin. Ji bo ku em ji grîpê dûr bimînin, divê em ne tenê dema ku nexweş dibin tedbîr bigirin, lê di her rojê de xwe bi awayekî baş biparêzin.

Dr. Bekîr Serdarhan

Etîket: Grîp, serma, sernivîs

Gotara berê:

Gotara piştî:

Gotarên Têkildar

Roja diyabetê ya cihanê

Libergirtin

Geşebûn û Peresîn di qonaxa pêşzayînê de

Şîroveyeke binivîse

NivîskarÇand Name
Dîroka weşanê15/11/2026
KategorîTenduristî
Etîket, ,
Hejmara peyvan1,158
Dema xwendinê6 deqe xwendin