ÇandName Li pey şopa bav û kalan…
20. Yüzyıl Kürd Aydın ve Siyasetçilerinden
DR. ŞÜKRÜ MEHMED SEKBAN (1881-1960)
20. 20. yüzyil Kürd aydin ve siyasetçilerinden olan Ergani Bakir Madeni do-gumlu Dr. Sükrü Mehmed Sekban, Osmanhi ve Cumhuriyet döneminde kurulan birçok Kürd örgütünün aktif üyelerinden biridir. Ikinci Mesru-tiyet’ in ilanindan hemen sonra kurulan Kürt Teavün ve Terakki Cemiyetinin (KTTC) kurulusunda yer almis. Ondan sonra 1912’de kurulan Kürd Talebe Hêvi Cemiyeti çalismalarinda yer almis ve cemiyete önemli derecede maddi destek saglayanlardan biri olmustur. Birinci Dünya Sa-vasi’ndan hemen sonra kurulan Kürdistan Teali Cemiyeti’nin de üyesi ve aktif çalisanlarindan biridir. KTC’nin parçalanmasi sürecinde bagim-sizhikçi kanatta yer alarak liderligini M. Emin Bedirhan’in yaptigi Kürd Teskilati içtimaiye Cemiyeti’nde yer almistir:
Dr. Sükrü Mehmed Sekban, ayni zamanda 1919’da Istanbul’da kurulan Emraz-1 Cildiye ve Efrenciye Cemiyeti’nin kurucularindan ve bir sene sonra seçilen yeni yönetimin de bir dönem baskanhgini yapmistir.
Birçok Kürd aydin ve siyasetçisi gibi, o da 1922’nin sonlarina dogru istanbul’u terk ederek önce Beyrut’a ve oradan da Bagdat’a gitmistir.
Beyrut’ta bulundugu zaman, 14 Eylül 1923’te “Kürtler Türklerden Ne istiyorlar” baslgyla, Mustafa Kemal’e bir mektup gönderir. Bagdat’ta kaldigi on dört yilda; Nuri Said Pasa’nin 1932’de Kral I. Faysal devrinde kurdugu kabinede Saglik Bakani konumunda olan Saghik Genel Müdür-lügü yapmis ve ayni zamanda da Bagdat Tibbiye Cemiyeti’nin iki dönem reisligini yapmistir.
Bagdat’ta iken, 5 Ekim 1927’de Lübnan’in Bhamdun kentinde kurulan Xoybûn Partisi’nin kurulus kongresini yönetmis ve ayni zamanda Bagdat temsilciligini de yapmistir. Kisacasi Dr. Mehmed Sükrü Sekban, 1908’den 1933’ün sonlarina dogru Paris’te basilan “La Question Kurde” adh kitabinin yayinlanmasina kadar geçen süreçte, gerek Osmanhi sinir-lari içinde ve gerekse disinda kurulan hemen hemen tüm Kürd örgütleri içerisinde yer almis, Kürdler adina ve bu örgütleri temsilen farkh zamanlarda ve mekanlarda olusturulan heyetler içerisinde yabanci mis-yonlarin elçilikleriyle yapilan görüsmelere katilmis, dönemin önemli Kürt milliyetçilerinden biridir.
20. Yüzyıl Kürd Aydın ve Siyasetçilerinden
Siyasetçilerinden VANLI MEMDUH SELİM (1887-1976)
Siyasetçi, hukukçu, yazar ve ögretmen gibi farkh kimlikleriyle taninan Vanli Memduh Selim, 20. yüzyil Kürd kültürel ve ulusal mücadelesinin öncü kadrolarindan ve tam olarak bir dava adami olup yasaminin büyük bir bölümünü ulusunun özgürlük mücadelesine adamistir: Döneminde mülkiye okumus yani siyaset ve kamu yönetimi bilimlerinden mezun, basta anadili Kürdçe olmak üzer Türkçe, Fransizca, Ermenice ve Arapça biliyordu.
1912’de kurulan Kürd Talebe Hêvi Cemiyeti basta olmak üzere daha sonra da kurulan bütün Kürd cemiyetleri ve örgütleri içerisinde yer almis, bu cemiyetlere bagli yayinlanan dergi ve gazetelerin sahipligi-ni üstlenmis ve yazarligini yapmistir. Birinci Dünya Savasi’ndan sonra kurulan Kürdistan Teali Cemiyeti’nin aktif üyelerinden biri ve ayni zamanda 1919’da kurulan Kürd Demokrat Partisi ve ondan sonra gelen Kürd Millet Partisi’nin genel sekreterligini yapmistir. Kürdistan Teali Cemiyeti’ndeki ayrismadan sonra bagimsizlikçi grubun içinde yer almis ve Kürd Teskilat-1 Içtimaiye Cemiyeti’nin kurucularindan biri olup Müküslü Hamza’dan sonra fîn dergisinin imtiyaz sahipligini yap-mistir. Birçok Kürd aydin ve siyasetçisi gibi o da, 1922’nin sonlarina dogru yurtdisina çikmak zorunda kalmis. Cumhuriyet döneminde ise, 1927’de kurulan Xoybûn (Hoybun) partisinin yöneticiligini ve genel sekreterligini yapmistir.
Kürdler, müsait bir gelisim bolgesine ve kosullarina sahip olamadigi için Kürd düsünür, aydin, siyasetçi ve sanatçilari da yeterince tanin-mamakta ve bilinmemektedirler. Kürdlerin milletlerin ruhu, kalbi ve dimagi mevkinde olan elit, aydin ve alimlerinden bihaber olmasi, ta-nimamasi, büyük bir tarih bilinci eksikliji ve kendine olan özgüveni sarsan temel nedenlerden biridir. Elinizdeki çalisma, bu boslugu doldurmak amaciyla, yaklasik on bes yildir üzerinde çaliştiğim Kürd şahsiyetlerin biyografisinin on ikincisidir.
