“Ji qencîyên herî biqîmet (û bixêr) ew e ku mirov piştî mirina bavê xwe, malbat û zarokên dostê bavê xwe biparêze û bide pey wan.”
( Tirmizî, 27/7, H. No: 2025 )
ANALÎZA HEDÎSÊ
Ev hedîs yek ji wan nîşanên herî bilind ên exlaq, wefadarî û hevgirtina civakî di Îslamê de nîşan dide. Werin em vê hedîsê di bin çend serlêwazan de analîz bikin:
Wate û Îstîqrarên Bingehîn
Hedîs dibêje ku qenciya herî biqîmet û bixêr ew e ku mirov “îsareta wefayê” bigihîne asteke bilind. Dema ku bavek dimire, peywendiya wî ya bi dinyayê re diqede, lê peywendiyên wî yên exlaqî yên bi heval û dostên xwe re berdewam dikin. Zarok an jî malbata wî bi parastin û alîkariya zarokên dostê bavê xwe re, wê wefadariyê didomînin. Ev yek nîşan dide ku qencî ne tenê di dema jiyanê de, lê piştî mirinê jî tê pîvan.
Pîvana Exlaqî: Wefadarî û Dostanî
Di çanda rojhilatî û îslamî de, “hevaltiya bav” (dostê bav) xwediyê statuyeke pîroz e. Ev têkilî ne tenê li ser berjewendiyên şexsî, lê li ser bingeheke rûmet û rêzdariyê ye. Parastina malbata dostê bav, nîşaneya van xalên bingehîn e:
Wefa:
Ji bîr nekirina qencî û dema borî ya di navbera bav û dostê wî de.
Qedirzanîn:
Bi qîmetgirtina wan kesên ku bavê te di jiyana xwe de hezkirine û pê re bûn.
Piştgiriya Civakî û Sosyal
Ev hedîs di heman demê de mînakek mezin a sîstema ewlehiya civakî ya xweser e. Di civakên kevnar de (û di dema îroyîn de jî) windakirina bav tê wateya rûbirûbûna zehmetiyên aborî û civakî ji bo zarok û malbatê. Hedîs vê erkê bar dike ser milên dorhêla nêzîk (bi taybetî zarokên hevalên bav). Bi vî rengî, tu zarok an malbat li namênê û tora piştgiriyê ya civakî xurt dibe.
Çavkanî û Girîngi:
Ev gotin di çavkaniyên sereke yên hedîsan de, bi taybetî di Sunena Tirmizî de cih digire. Ev yek dide nîşandan ku mijarên exlaqî û peywendiyên civakî di Îslamê de bi qasî mijarên îbadetê girîng in.
Encam
Hedîsa 20emîn a Peyama Sunnetê, exlaqê civakî ji çarçoveya “ferdîbûnê” derdixe û dike tiştekî ku nifş bi nifş re tê domandin. Ew fêrî me dike ku qencî sînorên jiyanê derbas dike û pêdivî ye ku em xwedî li nirxên malbatî û dostaniyên bav û kalên xwe derkevin.
MED.ZAN, Medrese Zanîngeh
Gotara berê: Kêmxwînî
Gotarên Têkildar
Hezkirina Xwedê ji dil tê ne li ser zimên e!
Rîsaleyên Nûr êdî bi dengê Zazakî û Kurmancî têne guhdarîkirin!
Kronolojîya Serdema Hz. Ebubekir (r.a)
