Derheqê Bitcoinê de her tişt

Bitcoin, ku di sala 2009’an de hate damezirandin, yek ji serkeftinên herî mezin ên teknolojiyê ye. Ev teknolojiya kriptografiya e-pere, ku bûye mijara gelek nîqaşan û bêhna pirr li dora xwe ji wê çêbûye.

Di çarçoveya aborî de, Bitcoin, yek ji sîstema spartan ên pere elektronî ye, ku girêdayî tu dezgehên navendî (wek bankên) nîne. Transaksiyonên Bitcoin bi rêya tora blokçeynê tên birêvebirin, ku pêşkêşkar û qebûlkerên transaksiyonê di prosesa tesdîqkirina wan de beşdar dibin.

Ew sîstema bijînevanî û bêdestvedana xwe heye, ku ne kêrhat in bo kes an jî dezgehên têkildar ku vê sîstema pere elektronî bikin bin kontrola wan. Bitcoin dikaribê were bikaranîn ji bo kişandina pere ji cihekî din welatî û nirxa wî jî li gor daxwaza bazarê tê dayin.

Di çarçoveya teknîkî de, Bitcoin teknolojiya blokçeyê ye ku xwezayî û diyitale ye. Blokçeyn, rê li ber transaksiyonên emin û bê îmtiyaz vedikelê. Têgeheke sereke ya blokçeynê jî “muqavelên zêrîn” (smart contracts) in, ku cî û demên veguhestinê yên diyar dikin û bi rêya otomasyonê amade dikin.

Di çarçoveya civakî û siyasî de, Bitcoin wek teknolojiyeke serbixwe tê dîtin ku dikare bacên li ser ticaretê kêm bike û kontrola dezgehên navendî kêm bike. Lê piraniya hêzên siyasî û civakî hên jî ne pir hêvîdar in bi encam û bandorên wê. Li gorî gelek kesên li ser vê mijarê kar dikin, Bitcoin dikare roleke girîng dilîze di pêşveçûna demokratîk û azadiya aborî de.

Di çarçoveya lêkolînî û akademîk de, Bitcoin û teknolojiya wê, bûne mijara gelek lêkolîn û debatên akademîk. Lêkolînerên di navbera aborî, teknîk, siyaset û zanistên cuda cuda ve mijûl in û daxwazên cihê yên li ser Bitcoin hene.

Bitcoin, bi giştî, yek ji cihêrengiyên herî bi bandor ê teknolojiya dawî ye û roleke girîng dilîze di veguheztina çarçoveya ekonomî û civakî ya niha de.

Gelo bitcoin talûke ye?

Bitcoin wek her teknolojiyeke nû, gelek taybetî û xweseriyên xwe hene ku dikarin hem bi rengekî baş û hem jî bi rengekî nebaş bandor li jiyana mirovan bikin. Ji ber vê yekê, peywendiya Bitcoin bi talûke ve, divê bi awayekî pir zelal û vekirî were nirxandin.

Di aliyekî de, Bitcoin wek teknolojiyeke nû û bêrizimanê, dibe sedema talûkeyên aborî û yasayî:

• Talûkeya suîstimalkirinê: Bitcoin dikare were bikaranîn ji bo rûxistina sîsteqên aborî û parahîya wan.
• Talûkeya pêgeha serrast a pere: Bitcoin dikare were bikaranîn ji bo parên illegal û terorê.
• Talûkeya paşmalkirinê: Çanda blokçeyê dikare bibe sedema nexweşiya civakî û taybet.

Lê di aliyê din de, Bitcoin jî xweserî û taybetiyên xwe yên baş hene:

• Bitcoin wek sîstemeke pere elektronî azad, ne mechanical, ekolojîk û ewle dikare were nirxandin.
• Teknolojiya blokçeynê dikare di gelek qadeyên din ên jiyanê de jî were bikaranîn, wek mînak di vekolîna malbatê, mudahaleya serdewletê, an jî di saxlemiya elektronîk de.
• Dema ku rêxistin û kontrola sîstema pere dîjitale were kêmkirin, dibe ku mirov azadiya xwe aborî û civakî zêdetir bidest bixe.

Heke Bitcoin bi vehtî, li gorî qanûnên civakî û ewlehiya gelemperî were bikaranîn, dê roleke pêşengtir û xweseriyeke bîne rûyê civakê. Her wiha, pêwîst e her ku zêdetir lêkolînên zanistî, siyasî, aborî û civakî li ser vê mijarê bên kirin.

Gelo Bitcoin an jî Borsa

Bitcoin û borsa herdu bûyerên iktîsadî ne, lê bi awayekî cuda bandor li jiyana me dikin. Divê em wan ji hev cuda bikin û bi qasî guncaw nirxandin.

Borsa:

• Borsa sîstemeke bazarê ye ku tê de tîcareta garantiya paketên destûrî (stocks), bond û hwd. tê kirin.
• Ew ji bo sermayadar û şîrketên giştî xizmeta girse-kirîn û firotinê pêşkêş dike.
• Borsa xwe-rêveber e û bandor li siyaset û aboriya welatan dike.
• Dibe ku borsa bibe sedema aşûbûn û xetereyên iktîsadî, wek krîzên aborî.

Bitcoin:

• Bitcoin teknolojiyeke kriptografî ya pere elektronî ye, ku sîstemeke xwe-rêveber û bêhevtewî ye.
• Ne girêdayî tu rêxistinên navendî an jî dezgehên aborî ye.
• Dikare were bikaranîn ji bo transaksiyonên di navbera kesên taybet de, bêyî kontrola dezgehên resmî.
• Bitcoin dibe sedema nûjenkirina aborî û parastina azadiya aborî, lê dibe ku bibe sedema sûîstimalkirinê jî.

Girîng e ku em fêr bibin rewşa herdu bûyerên iktîsadî û bandorên wan li ser jiyana me. Heke em bixwazin ji wan sûd werbigirin, divê em wan bi awayekî guncaw û bi danûstandin û kontrol binirxînin. Herdû jî dikarin bandorên baş û neyênî li ser aborî û civaka me bikin, lê divê em wan bi rêkûpêk û bi deyndarî bi kar bînin.