Peyama Qur’anê: Ehsen-i Teqwîm:Însan

“لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
me însan di şeklê herî xweşik de afirandiye. “
TÎN, Ayet 4

ANALÎZA AYETÊ

Ev ayeta pîroz a ji Sûreya Tînê (Ayet 4), yek ji bingehên herî kûr û balkêş ên têgihiştina mirovahiyê di Qur’ana Pîroz de pêk tîne.

Gotina “Ehsen-i Teqwîm” (أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ) di warê felsefe, tefsîr û exlaqê de xwediyê wateyên pir berfireh e.
Analîza vê ayetê ji aliyên cuda ve bi vî rengî tê kirin:

1. Vegotin û Wateya Zimanî (Etîmolojî)

Xelq (خَلْق):

Afirandin, pêk anîn û dayîna pîvanê ye.

Teqwîm (تَقْوِيم):

Ji koka “q-w-m” tê; di wateya rastkirin, saz kirin, balansa rast danîn, şekildan û avakirina di herî baş û ahengdar de ye.

Ehsen (أَحْسَن):

Di pileyê de ya herî baş, ya herî xweşik, ya herî bêkêmasî ye.
Ji ber vê yekê, “fî ehseni teqwîm” tê wateya: “Di qalibekî herî ahengdar, di sêwiraneke herî bêkêmasî û di şiklê herî spehî de.”

2. Şîroveyên Sereke yên Alimên Tefsîrê

Di dîroka tefsîrê de, ji bo têgihiştina “Ehsen-i Teqwîm” du nêrînên sereke derketine pêş:

A. Aliyê Fizîkî û Biyolojîk (Bedewiya Bedenî / Sûret):

Pirraniya mufessîran (wekî Îbn Kesîr, Elmalili Hamdi Yazır û hwd.) diyar dikin ku ev wateya bingehîn e. Mirov bi awayekî hatine afirandin ku di nav hemû mexlûqatan de xwediyê qameta herî rast, rûyekî herî xweşik, organên herî bi aheng û organîzasyoneke anatomîk a bêkêmasî ye. Berevajî ajalan ku bi ser de xwar in, mirov serbixwe radiweste (qameta rast), bi herdu destên xwe dixwe û xwediyê nîzamên hestiyar ên herî pêşketî ye.

B. Aliyê Manewî, Derûnî û Potansiyela Ruhî:

Hin zanyar û mutasewwîf jî balê dikişînin ser taybetmendiyên manewî yên mirov. Mirov bi aqil, îrade, qabiliyeta fêrbûnê, exlaq, wijdan û şiyana naskirina Xwedê hatiye xemilandin. Di vê wateyê de, “Ehsen-i Teqwîm” balê dikişîne ser girîngiya cewhera mirov a ku dikare bigihîje asta “Xîlafeta li Erdê”.

3. Taybetmendiyên ku Mirov digihîjin “Ehsen-i Teqwîm”

Mirov di vê asta bilind de bi çend taybetmendiyên sereke tê naskirin:

Hevsengiya Cism û Ruh:
Tevliheviyeke bêhempa ya di navbera madde (beden) û maneyê (ruh) de.

Qabiliyeta Beyanê (Axaftin û Têgihiştin): Hêza ragihandina bi rêya ziman û nivîsê ku di afirandineke din de bi vî rengî nîne.

Azadiya Îradeyê: Berevajî ajalan ku bi rêya îradeya xwe tevdigerin, mirov xwedî îradeya azad e ku dikare di navbera qencî û xerabiyê de hilbijartinekê bike.

4. Girêdana Ayetê bi Ayetên Din re

Ev ayet di Sûreya Tînê de bi awayekî pir balkêş bi dadgeha exlaqî ve tê girêdan:
“Me însan di şeklê herî xweşik de afirandiye. Dûre me ew xist asta herî nizm (esfeles- safilîn). Ji bilî kesên ku bawer kirin û karên qenc kirin…” (Tîn, 4-6)

Ev nîşan dide ku her çend mirov bi potansiyeleke bêkêmasî (Ehsen-i Teqwîm) bê afirandin jî, eger ew nirxên xwe yên exlaqî û baweriyê winda bike, bi kirinên xwe yên nebaş dikare bikeve asta herî nizm (Esfeles Safilîn). Berevajî vê, bi rêya îman û xebata qenc, ew dikare nirxê xwe yê eslî biparêze û bigihîje mertebeya herî bilind.

Encam

Ayeta “Fî Ehsen-i Teqwîm” rûmet û nirxa bingehîn a mirov li gerdûnê diyar dike. Ew nîşan dide ku mirov ne tiştekî tesadufî ye, belkî berhemê sêwiraneke herî bilind û armanckirî ye. Ev statû, di heman demê de ji bo mirov berpirsiyariyeke mezin jî tîne holê ku divê bi şiklê vê rûmetê bijî û nirxê xwe yê exlaqî biparêze.

MED.ZAN , Medrese Zanîngeh

 

 
 

 

 

Etîket: MED.ZAN, Medrese Zanîngeh, Peyama Qur’anê

Gotara berê:

Gotara piştî:

Gotarên Têkildar

Tewhîdname – Mele Mihammed Bêcirm

Hemberî îmtîhanên dijwar ên jiyanê divê em çawa tevbigerin?

Xutbe | Di Mecrayên Dijîtal de Exlaq

Peyama Sunnetê 20: Îhtîrama Hevalên Bavê Xwe

Hezkirina Xwedê ji dil tê ne li ser zimên e!

Şîroveyeke binivîse

NivîskarRêvebir
Dîroka weşanê16/11/2026
KategorîBawerîname
Etîket, ,
Hejmara peyvan552
Dema xwendinê3 deqe xwendin