Gelek kesayetên navdar, zana, nivîskar, helbestvan, siyasetmedar û lêkolînerên Kurd hene ku di dîrok û çanda Kurd de xwediyê cihekî pir girîng in. Li vir hûn dikarin lîsteyeke çend kesayetên girîng ên Kurd bi kurtî bibînin:
Helbestvan û Wêjevanên Klasîk
-
Ehmedê Xanî (1651–1707): Helbestvan, fîlozof û zanyarê mezin ê Kurd e. Bi berhema xwe ya nemir Mem û Zîn tê naskirin ku ji bo wêje û neteweya Kurd xwedî nirxekî mezin e.
-
Melayê Cizîrî (1570–1640): Yek ji mezintirîn helbestvanên klasîk ê Kurd e. Bi dîwana xwe ya bi zimanê Kurmancî di nava wêjeya cîhanî de xwedî cihekî taybet e.
-
Feqiyê Teyran (1590–1660): Helbestvan û zanyarê klasîk e. Bi çîrokên xwe yên wekî Hisêbê Feqê Teyran û helbestên xwe yên lîrîk tê nasîn.
Lêkolîner û Dîroknas
-
Bedirxanî (Malbata Bedirxaniyan): Ji vê malbatê gelek rewşenbîr derketine. Mînak, Mîqdad Medhat Bedirxan yekem rojnameya Kurdî Kurdistan li Cairo di 1898an de derxist. Mîr Celadet Ali Bedirxan jî alfabeya Kurdî ya bi tîpên latînî (Alfabeya Hawarê) diyar kir û kovara Hawar weşand.
-
Qanatê Kurdo (1909–1985): Zanyar, akademîsyen û kurdologê mezin ê Sovyetê ye. Di warê ziman, rêziman û dîroka Kurd de gelek berhemên hêja afirandine.
-
Ebdullah Îsmaîl (Mehmed Uzun): Yek ji stûnên romanxwaniya nûjen a Kurdî ye. Bi berhemên xwe yên wekî Tu, Bîra Bêrîvanê û Rojek ji Rojên Evdalê Zeyê rê li ber romana Kurdî vekir.
Siyasetmedar û Serhildêrên Dîrokî
-
Selahedînê Eyyûbî (1138–1193): Spahsalar û damezrînerê Xanedana Eyyûbî ye. Bi serkeftinên xwe yên li hember xaçperestan û parastina Qudsê di dîroka cîhanî û îslamî de navdar e.
-
Şêx Seîdê Piranî (1865–1925): Pêşeng û serokê serhildana 1925an e ku ji bo maf û azadiyên neteweyî rabûbû ser piyan.
-
Pêşewa Qazî Mihemed (1893–1947): Serokê Komara Kurdistanê ya li Mehabadê (1946) bû ku yekemîn Komara Kurd a sedsala 20î bû.
Gotara berê: Çîroka Çar Bajaran
Gotara piştî: Çend Pirtûkên Nû
Gotarên Têkildar
Zorabê Hêtîm Ber bi Zorab Efendî ve
Taybetmendiyên Strukturî, Dîrokî û Estetîkî yên Muzîka Kurdî
Xelîfe Yusuf di “Manzum Takrîz”ê de Dibêje: “Ilim tenê bi Erebî nîne”
