Pîr Azîz (پیر عزیز)

Nêrib (Hanî/Dîyarbekir) mıntıkasında, Nêrib dağının üzerinde Pir Aziz ziyareti var. Burada Pîr Aziz isimli bir zat medfun olup, halk arasında kısaca Pîr ‘Ez de de denilmektedir. Bu ziyaret çevrede çokça ziyaret edilen, adaklar kesilen bir yerdir.

Pîr Aziz, Pîran’da (Dicle) medfun olan Pîr Mansur’un halifesidir. Pir Mansur 11. yüzyılda Kürd devleti Mervaniler zamanında Hakkari’den Egil’e bağlı Pîran köyüne (şimdi ilçe) gelmiş. O dönemde Pîran-Egil tarafında bulunan Mırdasî aşireti içinde irşadda bulunmuş ve bu aşiretin lideri olmuş. Daha sonra torunlarından Pîr Bedir Eğil kalesi ve çevresini alarak Eğil-Mirdasi beyliğini kurmuş. (Palu ve Çermik beyleri de onların akrabalarıdır.)

Pir Mansur şeceresine göre; Pir Aziz, Pir Mansur’un halifelerinden biridir. Bu şecere 18. yüzyılda istinsah edilmiş ve son şeklini almış. Şecere’de deniliyorki “Pir Aziz de kadehi Şeyh Mansur’un elinden içmiştir”. Yanî Pir Aziz, Pir Mansur’dan tarikat ve hilafet almıştır. Bu şecereye göre, Pir Mansur da Tacu’l Arifin Ebu’l Vefa el-Kurdî’nin (1026-1107) halifesidir. Ebu’l Vefa da Şeyh Muhammed Şenbeki’nin halifesidir. “Şenbek” de bir Kürd aşiretidir.

Şenbekiyye, İslami dönemdeki ilk tarikatlardan biri olup, Vefaiyye onun devamı sayılmaktadır. Vefailiğin etkisi, Irak, Kürdistan ve Anadolu’da çoktur. Bazı Kürd Alevi ocaklarının da da yol/tarikat şecereleri Ebu’l Vefa’ya dayanmaktadır. Vefailik yerden yere alevi veya sünni bir karakter arz etmiştir. Zamanla bazı kolları Batıni-Alevi bir çizgiye evrilirken, bazısı ise Sünni bir çizgide kalmıştır.

Ebu’l Vefa, Adiy bin Misafir (Êzidi şeyhi), Abdulkadir Geylani ve Pir Mansur’un aynı dönemlerde yaşadıkları anlaşılıyor.

Pir Aziz’in hayatı hakkında pek bir şey bilinmiyor. Halk arasında, Pir Aziz’in aynı zamanda bir komutan olduğu ve burada şehid olduğu veya bir evliya olduğu şeklinde anlatımlar mevcuttur. Egil beylerinin şeceresinden yola çıkarak şunu diyebiliriz: Pir Aziz, Pir Mansur tarafından Nêrib mıntıkasında irşad ve idare için görevlendirilmiş; vefat ettiğinde de şu an bulunduğu yere defnedilmiştir.