Şeyh Said’in kardeşi Şeyh Abdürrahim’in Pîran’daki evinde bulunan beyanname

❝…ve yine diğer tarihsiz ve zîrî Abdurrahîm, Fahrî, Mehmed Ağazade Bahrî ve Mustafa bin Zülfü oğlu Mehmed ve Melamîyanzâde Ahmed ve Büyük Hacı Ağazâde Hasan ve Hacı Bedir Ağazade Mehmed ve Diranlı Sofî Ömerzâde Mela Bekir ve saire imza ve mühürlerini hâvi beyanname suret-i musaddakası da:

“Türk Cumhuriyeti’nin İslamiyet’e muğayir ahvâl ve harekâtı ve bilhassa muhibb-i İslamiyet olan Kürd eşraf ve hanedanına reva görmekte olduğu mezalim ve hakaret ve kin ve nefret birkaç seneden beri gazete ve evrak-ı resmiyelerinde okunuyor. Bunlar Ermeniler’e yaptığı muamele gibi Kürd müteneffizânına da bir muamele yapmak fikrinde oldukları ve hatta geçen sene içtima eden Meclis-i Mebusan’da bu hususun müzakere kılındığı ve karar verildiği de mevsuk menâbîden istihbar kılınmış ve buna dair birçok alâim mesbuk ve mevcud bulunmuştur.

Salabet-i İslamîye ve asabîyet-i Kürdîyesi galeyana gelen birçok zevat bir Cemiyet-i İslamîye teşkil ederek müsatakil bir İslam hükûmeti vücûda getirmek fikrindedirler. Allâh muvaffakiyet versin. Âmin.

İşte İslamiyet’ten fersah fersah ırak olan, âded-i kadim putperestlik dîni ihyâ ve ayîn-i metrukelerini icraya hatve atan bu Türk Laik Hükûmeti’nin izmihlaline çalışanlara an samimul-kalb muavenet-i maddîye ve bedenîyede bulunacağımızı ve bu uğurda icab eden her türlü fedâkârlığı ifâda tereddüt ve rehavet göstermeyeceğimizi ve emin olduğumuz her ferdi, her zâtı bu hususa tahrik ve teşvik edeceğimizi taahhüd eylediğimizden iş bu taahhüdnamenin zirini bitav’ ve’r-rıza imza ve temhir eyleriz.” ❞ ²

* * *

Beyannamede özetle; Türk Cumhuriyeti’nin İslam’dan çıktığı ve özellikle Kürd ileri gelenlerine karşı kin ve nefretle hareket ettiği, Ermeniler’e yaptıkları muamelenin benzerini Kürtlerin ileri gelen etkili kişilerine de yapmak istediği yönünde hükümetin karar aldığı, İslami mukaddesatı ve Kürd milliyetini korumak hususunda (salabet-i İslamîye ve asabîyet-i Kürdîye) biraraya gelen birçok kişinin bu sebeple bir İslami Cemiyet kurararak bağımsız bir hükûmet kurmak istediklerini, kendilerinin de onlara yardım edeceklerine dair taahhüt verdikleri belirtilmektedir.

Bu Pîran beyannamesi ilkin Şark İstiklal Mahkemesi savcısı Ahmet Süreyya Örgeevren tarafından yayımlanmıştı. Her iki metnin de içeriği aynıdır; fakat zabıtlarda beyannameyi imzalayanlardan sekiz kişinin adına yer verilip gerisine “vesaire” denilip kısaltılmışken; Özgeevren’in kitabında on dört isim olarak tamamı yazılmıştır.

Beyannameyi imzalayanların tümünün Zaza Kürdleri olduğu ve yine çoğunun Piran bölgesinden olduğu görülmektedir. İmzalayanların tam listesi³, M. Malmîsanıj’ın kitabında verdiği [ek] düzeltilmiş bilgilerle birlikte şöyledir:⁴

1- Abdullâh Ağazade [Piranlı Evdal Ağa]

2- Mustafa ibn-i Zülfü oğlu Muhammed [Piranlı Mehmed Çavuş]

3- Muhammed Ağazade Bahrî [Piranlı Bahrî Mehmedê Îsmaîlî, 1925’de Xarpêt’de idam edildi]

4- Fahrî [Piranda ikamet eden Madenli Xoce (Muallim) Fexrî, 1925 kıyamında şehid oldu]

5- Abdurrahîm [Şeyh Said’in kardeşi, 1937’de şehid oldu]

6- Zülfü Perzîd Ağazade, [Piran-Bazbendli Zılfî Pîrzeyd Axayî]

7- Molla İmranzâde [Piranlı Molla Ömerzade (Melay ‘Emerî)]

8- Büyük Hacıağazâde Hasan [Piranlı Hesenê Hecî Axayê Pîlî]

9- Kürdîyanzâde,

10- Sofu Ömerzade Dıranî Molla Bekîr [Piran-Dêranlı Sofu Ömerzade Mela Bekir ]

11- Mustafa Zülfü Ağazâde [Piranlı Mıstê Zılfoy Alî Axay]

12- Melamîyanzâde Ahmed,

13- Hacı Ali Ağazâde [Piranlı]

14- Hacı Bedir Ağazâde Muhammed [Piran-Bazbendli Hacı Bedir Ağazade Mehmed (Mehmed Hac Bedoyî)]⁴

Kaynaklar:

¹ Şark İstiklal Mahkemesi (Kararlar ve Mahkeme Zabıtları), Cilt 6/1, Haz. Abdulhekim Koçin, TBMM yayınları, Ankara 2016, s. 325

² Abdulhekim Koçin-Eyüp Ertüren, Şark İstiklal Mahkemesi Şeyh Said Davası Mahkeme Tutanakları, Nobel yayınları, 2020, s. 86

³ Ahmet Süreyya Örgeevren, Şeyh Sait İsyanı ve Şark İstiklal Mahkemesi, Temel Yay, İstanbul 2002, s. 31-32

⁴ Malmîsanıj, 1925’ten Önce Ayrılma Taraftarı Kürt Örgütleri, Vate yay, 2020, s.161-162.