Müslüm Üzülmez: Dengbêj Gulo’nun Ardından Kılamlar Yetim Kaldı!

TU TUNEBIYA
Zifqar bira law ma tu tunebya!
Te ji vê dinyayê çi xêr dît?..
Alem di kêf û zewqê da
Gidîno te hew derd û elem têr dît!
Alem di kêf û zewqê da
Te hew derdê dinê têr dît! (*)

Dengbêj Zifqarê Gulo’nun 30 Mayıs 2023 günü vefat edişinin ardından yazdığım “Dengbêj Zifqarê
Gulo’nun Ardından…” başlıklı makaleme ilişkin çok sayıda mesaj aldım. Gelen mesajlarda genellikle
kaybolmakta olan bir sanatın son temsilcileri olan dengbêj kayıplarının büyük kayıplar olduğu;
yaşanmışlıkların yazıya dökülmeden sesle aktarımının Kürtler açısından eşsiz bir değer taşıdığı;
dengbêjlerin sözlü kültürün taşıyıcıları oldukları; yaşarken kendi bağırlarından çıkmış Gulo gibi
dengbêjlere/sanatçılara Kürtlerin yeterince sahip çıkmadığı… belirtiliyordu. Gulo’yu şahsen tanıyanlar
ise Gulo’nun aynı zamanda iyi bir stranbêj olduğunu; gönlünün yaralı, bahtının karalı olduğunu
kılamlarına çok güzel yansıttığını; kimseye zararı olmayan, kendine özgü ütopyasında yaşayan nadir
insanlardan biri olduğunu; farklı biri olduğunu; ölümüyle kılam ve stranlarının yetim kaldığını;
eserleriyle Kürt halkının gönlünde uzun süre yaşamaya devam edeceğini… yazıyorlardı.

Salih Şimşek arkadaşımda yazıma ilişkin bir mektup gönderdi. Gelen bu mektup aslında tüm
mesajların ortak özelliğini yansıtıyor ve birçok önemli konuya da dikkat çekiyordu. Bu nedenle
şahsıma gelen bu mesajın arşivimde saklı kalmasına gönlüm razı olmadı, içimden paylaşma arzusu
uyandı ve paylaşmanın yerinde ve güzel olacağını düşündüm. Paylaşıyorum:
“Sevgili dostum Müslüm.
Erganili Dengbêj Zifqarê Gulo’nun aramızdan ayrılışına dair “Dengbêj Zifqarê Gulo’nun Ardından”
başlıklı makalenizi okudum…

Dengbêj Xalê Zifqar’ı, hem dünyasını değiştirmeden önce, yani yaşarken; “Çayönü’nden Ergani’ye
Uzun Bir Yürüyüş” adlı kitabınızda ve hem de dünyasını değiştirdikten, yani aramızdan ayrılıp
gitmesinden hemen sonra, 30 Mayıs 2023’de onunla ilgili yazmış olduğunuz bu makalenizden ötürü
hem çok sevindim, hem de tüm gelmiş geçmiş Kürd kültürü ve değerleri için çaba sarf eden bu tür
kişiliklerin yani dengbêjlerin; sağ iken yaşadıkları yoklukları, yoksullukları ve hak etmeleri gereken
olağan üstü değerleri; tarafımızdan neredeyse hiç bilinmeden; dünyalarını değiştirirken ki o ortak
makûs kaderlerine: (Şakiro’dan Seyîtxanê Boyaxçî’ye kadar,) ne yazık ki bir daha tanıklık etmiş
olmaktan, fevkalade acı ve üzüntü duydum…
Bu Makalenizde de dile getirdiğiniz gibi, dengbêj Zifqarê Gulo’nun kitabınızda da yayınladığınız
doğaçlama söyleşisinde, Türkçe olarak ifade ettiği şu iki cümlenin derinliğini, bence her Kürd; çok iyi
görmelidir diye düşünüyorum: Yaşlı ve emektar dengbêjimizin: “Kürtçe söylediğim zaman hislerimi
daha iyi anlatıyorum. Duygumu, aşkımı, nefretimi, acımı daha rahat ve daha içten dile
getirebiliyorum” demiş olmasına hayran kaldım. Sonuçta, en son kaybettiğimiz Dengbêj Zifqarê
Gulo’nun bu sihirli sözleri karşısında kendi kendime şöyle dedim: Aman tanrım bu ne çarpıcı, bu ne
sarsıcı bir tespittir.
Ancak iliklerine kadar, sistemin yok saydığı anadilini ve kültürünü koruma ve geliştirme adına
söylediği bu sözler, bence esas itibariyle sadece feylesofik sözler olmanın ötesinde, her Kürdün
anadiline ve kültürüne sahip çıkması gerektiğinin bir feryadını, bir çığlığını, bir manifestosunu ortaya
koyma tutumudur…

Sevgili Dostum.
Bu makalenizle, şimdilerde parmakla sayılacak kadar az sayıda kalan, Kürd Dili ve kültürünün en
öndeki taşıyıcıları ve yaşatıcıları olan dengbêjlerimizden biri olan Ergani Bagürlü Dengbêj Zifqarê
Gulo için tarihe not düşmüş olmanızdan ötürü sizi ayrıca kutluyorum…
Umuyorum bu makalenizi okuyan halkımızın tüm evlatları başta olmak üzere, var olan tüm dil ve
kültür kurumlarımız, yazarlarımız, çizerlerimiz aydınlarımız ve elbette bizim adımıza politika
yaptıklarını söyleyen tüm Kürd politikacılarımız, hiç olmazsa bundan sonra giderek nesilleri
tükenmeye yüz tutmuş; başta Kürd sözlü edebiyatı ve tarihi olmak üzere, Kürd dili ve kültürünün bu
değerli, yaratıcı ve taşıyıcıları olan dengbêjlerimize, henüz yaşarken sahip çıkarlar…

Sevgili Dostum Müslüm.
Kaleminizin hep hak, hukuk ve değerlerimizi koruyup geliştireceğine olan sonsuz inancımla, sevgi ve
güzellikler içinde yaşamanızı diliyorum…
31 Mayıs 2023
Salih Şimşek/Adana”

(*) SEN OLMAYAYDIN
Züfükar oğul keşke sen olmayaydın!
Sen ne hayır gördün bu dünyadan?
El âlem keyif ve zevk içinde
Sen sadece doyasıya dert ve elem gördün!
El âlem keyif ve zevk içinde
Sen sadece dünyanın derdini doyasıya gördün!
(Çevri: Salih Şimşek)

Müslüm Üzülmez