Tag Archives: netew

Di Konferansa “Ziman, Wêje û Dîroka Kurdan” ya li Almatayê de ji bo nasandina pirtûka dîroknas Letîf Brûkî rûniştineke taybet hat veqetandin û li ser pirtûkê gengeşiyeke germ hat kirin. Ev pirtûk piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê, yekemîn pirtûka li ser dîroka Kurdan û Kurdistanê ye ku bi zimanê Rûsî hatiye çapkirin. Dîroknas û nivîskarê pirtûka “Dîroka Kurdan” Letîf Memed Brûkî li ser naveroka xebata xwe got: “Pirtûk bi bingehîn bi sîstematîzekirina çavkaniyên kevnar, dîroknasî, etnografî, navên erdnîgarî û çanda gel ve girêdayî ye. Niha guhertoya wê ya Kurdî amade dikim. Ez hewl didim heta meha îlonê temam bikim û bidim çapê.” “Tehrîfên li ser dîroka Kurdan” Zanayên Kurd amaje dikin ku tehrîfkirin û pêşdaraziya li hemberî dîroka Kurdan tenê bi dîroknivîsên dewletên cîran ve sînordar nîne. Rûsya û Yekîtiya Sovyetê her çend wekî navendeke girîng a Kurdolojiyê tên naskirin jî lêkolerên wan jî dîroka Kurdan herî dûr bi serdema navîn ve sînordar hiştiye. “Ewladê gelê Kurd nivîsiye” Profesorê Zanîngeha Pêwendiyên Navneteweyî ya Qazaxistanê Hesenê Evdoyê Elî li ser girîngiya pirtûkê anî zimên: “Heta niha bi giranî dîroka Kurdan nûnerên gelên din nivîsîne. Lê ev pirtûk, ji aliyê ewladê gelê Kurd ve hatiye nivîsîn. Pirtûkeke ansîklopedîk e. Ez hêvîdar im ku di her mala Kurdan de ev pirtûk ji bo nifşê nû hebe.” “Bila êdî derewan nekin” Karsazê bi navê Xano Tîtal jî daxuyand ku ev pirtûk bersiveke li dijî angaştên ne rast e û got: “Miletên din li ser Kurdan çi derew kiribin, li hemberî miletê me durûtî kiribin, Birayê Letîf ev hemû tişt bi îsbat û delîlan gihandine wê astê ku em karibin ji miletên din re îsbat bikin. Bila êdî derewan nekin, dîroka me ev e.” Li Almatayê ducare hat çapkirin Pirtûka Letîf Memed Brûkî ya bi navê “Kurd-Destpêka Rêwitiya Dîrokî” sala 2025an li Rûsyayê hatibû çapkirin. Lê belê diyasporaya Kurdên Qazaxistanê heman pirtûk îsal li Almatayê li ser hesabê xwe da weşandin. Endamê birêvebiriya Komeleya Kurdên Qazaxistanê (Berbang) Mecîdê Xwedêda li ser sedema vê biryarê got: “Anîna pirtûkan a ji Rûsyayê gelekî zehmet e. Me jî di Yekîtiya Kurdên Qazaxistanê ya Berbangê de biryar da ku em li vir cara duyem, ducare çap bikin.” Pirtûka ku 40 salî hat amadekirin Letîf Brûkî li Ermenistanê ji dayîk bûye û efserê malnişîn ê Artêşa Sovyetê ye. Ew xwedî û birêvebirê malpera “www.kurdist.ru” ye ku 25 sal in tê de bi sedan gotar bi zimanê Rûsî li ser dîroka Kurd û Kurdistanê tên belavkirin. Letîf Brûkî 40 salên jiyana xwe ji bo nivîsandina vê pirtûkê terxan kiriye. Pirtûk ji 900 rûpelî zêdetir e. Rûdaw

Îro dixwazim gora ku ez ji NETEW, DÎN û BIRDOZ çi femdikim, û tarîfa hersû peyvan ji hev çima cûdanin bikim. Bi gora nêrîn û têgehên pispor û lêkolîner ê ku Qur’an a pîroz de behsa Xweda (eze we cele) di vî gerdûniyê de 18 hezar hebûnên ji hev cûdanin …

Dema ku têgînên şaristaniya gerdûnî û çanda neteweyî bê lêkolîn kirin, tişta herî pêşîn, gelo şaristanî û çand çi ne? Çawa derketine holê? Çawa pêş ketine? Û wekê din herdu têgîn di wateyeke ber bi çavî de bi çi cure mînakan dikarin bên nîşandan? Heger em van têgînan bi vê …

Bi rastî jî pirê caran Kurd li gotin, peyv, bêje û terman nasêwirin ka wateya wan çi ye, hema ji hevûdu kopî dikin, belav dikin û dixin jiyana rojane. Yek ji wan terman jî ”Zimanê Zikmakî” ye ku xasma di van demên dawiyê li her deverê tê bikaranîn. Ev term …

Miletê bindest berê zimanê xwe, dûra çand û hunera xwe, bi demê ra jî hemû kevneşopîyên xwe wenda dike. Bi dûrketina ji zimanê xwe va, hiş û hişmendîya xwe… Bi dûrketina ji çand û hunera xwe va, netewîtîya xwe… Bi guhartina cil û bergên xwe va jî kesayetîya xwe wenda …

Ji bona ku sedemên belavbûna Împeratoriya Osmanî bê diyar kirin, divê ku mirov li ser avabûna Împeratoriya Osmanî raweste. Împartoriya Osmanî jî, di destpêkê de encama desthilatdarî û şerê bandorî ya malbeta Osmanî dest avabûna xwe kir. Piştî ku di nav eşîr û cemaatên cihê û cihê de yekîtiyek pêk …

Hewce nake mirov gotinê zede dirêj bike, mirov bi kîjan zimanî bijî bixwaze jî nexwaze jî aîdî wî zimanî ye. Dibe ku tu Kurd be, li paytexta welatê xwe bijî, serbilindiyê bi bircên hezar salane bike û bêje; çi dîrokeke me ya kevnar heye lê dema tu bi Tirkî peyivî …

Li cihanê her gel, bi çand, tore û kevneşopiyên xwe tên naskirin. Nasnameya gelekî; bi çend, kevneşopî û kelepora wî xwe dide der. Bi taybetî jî, di warê çanda xwekirinê de, her gelek xwedî cil û bergên bişêwazên cihê ye. Wekî hemû gelena gele kurd jî, bi çand, töre û …

Ziman nasname û hebûna miletan e. Her gel û miletek xwedî zimanekî taybet e ku bi rêya wî hem taybetmendiya xwe diparêze û hem jî xewn û hêviyên xwe tîne ziman.  Zimanê kurdî jî ku zimanekî resen û kevin e, heta niha li ber xwe daye û maye, berovajî gelek …

Welat di nav agir de ye, şiyar be guh bide vir Serbilind û serfîraz be, nef’roşe dîn û netew Rastî yakut û elmes e, elmas nede bi kevir Serbilind û serfîraz be nef’roşe dîn û welat   Berjevandiya civakê namûs e, him pîroz e Serfîrazan ew dane pêş, ji wan …