ÇandName Li pey şopa bav û kalan…
Pasaportên herî bi qîmet ên cîhanê, ku bi gelemperî wekî “herî bi hêz” jî têne binavkirin, ew in ku rê didin xwediyên xwe ku bêyî vîze an bi vîzeya serhêl an li ser hatinê (visa on arrival) serdana herî zêde welatan bikin. Li gorî daneyên dawî yên Endeksa Pasaportê ya Henley & Partners ji bo sala 2025ê, ku hêza pasaportan li gorî hejmara welatên ku bêyî vîze dikarin bên ziyaret kirin di pîvan, rêzbendiyek wisa derketiye holê:
Sîngapor di rêza yekem de cih digire û pasaporta wê wekî ya herî bi qîmet tê dîtin. Xwediyên pasaporta Sîngaporê dikarin bêyî vîze serdana 195 welatan bikin, ku ev ji bo şeşemîn sala li pey hev rêza yekem e. Ev serkeftin ji ber polîtîkayên dîplomatîk ên bihêz ên Sîngaporê û peymanên wê yên navneteweyî ye, ku rêwîtiyê ji bo welatiyên wê pir hêsan dike.
Di rêza duyem de welatên wekî Almanya, Îtalya, Spanya, Awusturya, Fînlandiya, Fransa, Luksemburg, Koreya Başûr û Japonya cih digirin. Pasaportên van welatan gihandina bêvîze an vîzeya li ser hatinê ji bo nêzî 190-192 welatan pêşkêş dikin. Ev welat bi pergala xwe ya aborî ya bihêz, têkiliyên navneteweyî yên baş û îstîqrara sîyasî navdar in, ku ev yek pasaportên wan bi qîmet dike.
Di rêza sêyem de welatên wekî Keyaniya Yekbûyî, Swêd, Holenda, Danîmarka û Îrlanda têne. Van pasaportan jî nêzî 189 welatan bêyî vîze an bi vîzeya hêsan vekirî ne. Van welatên Ewropî bi gelemperî ji ber endamtiya Yekîtiya Ewropî û peymanên wê yên rêwîtiyê xwedî pasaportên bi hêz in.
Di nav welatên Erebî de, pasaporta Mîrektiyên Yekbûyî yên Ereb (UAE) herî bi qîmet e, ku di sala 2025ê de rê dide serdana 185 welatan bêyî vîze an bi vîzeya li ser hatinê. Ev yek UAE di nav welatên Erebî de di rêza yekem de dihêle û di rêzbendiya cîhanî de jî wê di nav 10 pasaportên herî bi hêz de dixe.
Li aliyê din, pasaportên herî kêm bi qîmet, yanî yên ku gihandina bêvîze ya kêm welatan pêşkêş dikin, bi gelemperî yên welatên ku bi krîzên aborî, sîyasî an şer re rû bi rû ne. Mînakî, pasaportên Afganistan, Sûrî û Iraqê di rêza herî dawî de ne, ku tenê serdana 27-30 welatan bêyî vîze destûr didin. Herwiha, pasaporta Îranê jî wekî yek ji yên herî kêm bi qîmet tê dîtin, ku tenê serdana 33 welatan bêyî vîze dihêle.
Ji bo Tirkîyê, pasaporta Tirkî di sala 2023yê de dihêle ku xwediyên wê bêyî vîze serdana 114 welatan bikin, ku ev wê di rêza navîn de dihêle. Lêbelê, ji bo sala 2025ê daneyên nû yên taybetî li ser vê nehatine parvekirin, lê tê çaverêkirin ku rewş bi awayekî nêzî vê bimîne.
Ev rêzbendî li ser bingeha hejmara welatên ku bêyî vîze an bi vîzeya hêsan dikarin bên ziyaret kirin têne çêkirin, lê faktorên din ên wekî hêza aborî ya welat, têkiliyên dîplomatîk û îstîqrara sîyasî jî bandorek mezin li ser qîmeta pasaportan dikin.
Zelal Akbayir
