Çanda Zindî a Kurdan

Çanda zindî tê wateya çandekê ku di nav jiyana mirovan de bi awayekî dînamîk û domdar tê parastin û pêşxistin. Ev ne çandek e ku tenê di muzexane, pirtûkên dîrokê an jî bîranînan de hatiye girtin; berevajî vê, ew bi awayekî zindî di nav civakê de nefes digire, bi zimanê ku tê axaftin, bi stranên ku têne gotin, bi reqsên ku têne kirin û bi adetên ku ji nifşekê derbasî nifşekê din dibin, xwe didomîne.

Çanda zindî, wekî mînak, dikare di nav şêwaza cil û bergên ku mirovan li xwe dikin, di xwarinên ku li malê têne çêkirin, an jî di şahiyên ku bi awayekî kevneşopî têne pîrozkirin de xuya bibe.

Pêşî, em dikarin li çanda Kurdî binêrin, ku yek ji mînakên herî xweş ên çanda zindî ye. Di nav Kurdan de, zimanê Kurdî bi lehçeyên xwe yên cihê, wek Kurmancî, Soranî û Goranî, hê jî di nav axaftinên rojane, helbest û stranan de tê bikaranîn. Stranên dengbêjan, ku bi şevbuhêrkên dirêj çîrokên qehremanî û evînê vedibêjin, ne tenê wekî hunereke kevn tê dîtin, lê wekî parçeyek ji jiyana civakî ya îro jî tê parastin. Herwiha, Newroz, ku bi hezaran salan e li Mezopotamyayê tê pîrozkirin, îro jî bi agir, govend û coşeke mezin tê jiyîn. Ev hemû nîşan didin ku çanda Kurdî ne statîk e, lê bi her nifşekê re tê nûkirin û adaptekirin.

Dîsa, em dikarin li çanda Japonî mêze bikin. Li Japonyayê, merasîma çayê, ku bi sedsalan e tê kirin, ne tenê wekî kevneşopiyekê tê dîtin, lê wekî awayekî jiyanê ye ku hê jî di nav hin malbat û civakan de bi baldarî tê domandin. Hunermendên kevneşopî yên wekî kabukî, ku şanoya dramatîk e, hê jî li ser sehneyan têne pêşkêşkirin, û cilên kimono di bûyerên taybet de têne lixwekirin. Lê ya balkêş ew e ku ev çand ne tenê ji bo turîstan tê nîşandan; ew bi awayekî rastî di nav jiyana rojane de cih digire û bi teknolojiya nûjen re jî têkildar dibe.

Çanda zindî, di eslê xwe de, bi mirovan ve girêdayî ye. Ew ne tenê tiştekî maddî ye ku mirov lê binêre, lê hest, têkilî û wateyên ku di nav civakê de têne parvekirin e. Mînak, di nav çanda Afrîkaya Başûr de, dans û muzîka kevneşopî ne tenê ji bo şahiyê ne, lê di heman demê de ji bo ragihandinê, dermankirina civakî û pîrozkirina bûyerên girîng têne bikaranîn. Ev yek çanda wan zindî digire, ji ber ku ew bi awayekî fonksiyonel û hestyarî di jiyana mirovan de roleke girîng dilîze.

Çanda zindî ew e ku bi demê re diguhere, lê di heman demê de koka xwe winda nake. Ew ne tenê ji bo paşerojê nostaljî ye, lê ji bo îro û siberojê jî hêvî û nasnameyê dide. Çi li Kurdistanê, çi li Japonyayê, çi li Afrîkayê be, ew bi mirovan re mezin dibe, diguhere û her dem zindî dimîne.

Çandname