Kürtler – 2 – Yunus Kuşan

SELÇUKLU VE OSMANLI DÖNEMİNDE KÜRTLER

Kürtler’in diğer halklarla olan ilişki ve birliktelikleri kısa sürmesine rağmen – gariptir ki – Türk halkıyla olan ilişki ve birlikteliği bugüne kadar süregelmiştir. Kürtler, özellikle 1071 Malazgirt Savaşı’nda Selçuklular’a olan büyük desteğiyle ismini daha iyi duyurmuşlardır.Alparslan’ın – Kürtler’in desteğiyle – elde ettiği bu zaferle, Anadolu kapıları Türk halkına açılmıştır.

Kürtler’in sadece bu savaşla Türkler’e olan yardımları son bulmamıştır. Zirâ Kürtler’in Türk kardeşlerine olan yardımseverliği Malazgirt Savaşı’na verilen destekle ne ilk ve ne de sondu. Örneğin; Malazgirt Savaşı öncesi, 1040 Dandanakan Savaşı’nda Türkler’in Gazne devletini yenmesi veya 1514 Çaldıran Savaşı’yla Osmanlı devletinin İran devletini yenmesiyle Türkler,  – Kürtler’in desteğiyle – yeryüzündeki iktidarlığını daha bir sağlamlaştırmışlardır.

Özelikle iki imparatorluğun (Osmanlı – İran) çarpıştığı Çaldıran Savaşı’nı fırsat bilen Kürtler bundan yararlanarak varlıklarını bu dönemde iyi geliştirmişlerdir. 1596 yılında İdris-i Bitlisî tarafından kaleme alınan “Şerefname” adlı kitapta, Yavuz Sultan Selim’in desteğiyle birçok Kürt beyliklerinin kurulduğu ifade edilmiştir.

“Kürdistan” ismi – bölgede – bu dönemde ilkin kullanılmış ve Osmanlı devleti Kürdistan’da 16 özerk Kürt beyliğini kabul etmiştir. Öyle ki, Kürt beyliklerinden güçlü olanları para basıyorlar, Cuma günleri adlarına hutbe okutuyorlardı. Osmanlılar’ın Kürt halkına göstermiş olduğu bu toleranslar karşısında Sünnî Kürtler Osmanlı padişâhlarını kendilerine daha bir yakın görmüşlerdir.

Kürtler’in Osmanlı İmparatorluğu’yla olan dostlukları 1800’lü yılların başlarında bozulmuştur. Kürt – Osmanlı dostluğunun bozulmasına birden fazla neden sıralanabilir belki, lakin özelikle Osmanlı İmparatorluğu’nun son zamanlarda Kürtler’den bazı isteklerinin artık yerine getirilmediği daha belirgin görünmektedir. Örneğin; Osmanlı İmparatorluğu batıda toprak kaybettikçe ve sürekli savaşların finansmanı için asker ve para gereksinimi arttıkça, Kürt bölgelerine kayıyordu. Osmanlı devleti – isteklerine karşılık – Kürtler’den bir destek alamayınca çareyi baskı ve tehditte aramıştır. Bu durum vergi ve asker vermek istemeyen Kürt beylerini yer yer isyanlara yöneltmiştir. Bu isyanlardan belli başlılarını sıralamamız gerekirse:

1) 1806’da Abdurrahman Paşa’nın Süleymaniye bölgesindeki Baban Ayaklanması

2) 1833 – 1836 Mir Muhammed Ayaklanması

3) 1840 Bedirhan Bey Ayaklanması

4) 1855 Yezdan Şer Ayaklanması

5) 1877 Bedirhan Osman Paşa ve Kardeşi Hüseyin Kenan Paşa Ayaklanması

6) 1880 Şeyh Ubeydullah Ayaklanması

Kürtler bu dönemlerde (1800 – 1900) yaşadıkları sıkıntılar karşısında gerçekleştirdikleri ayaklanmaların ses getirmesi için çeşitli Kürdî faaliyetler gerçekleştirmişlerdir.

Örneğin:

1) Mikdad Bedirhan Bey’in Kürdistan Gazetesi (1898)

2) Ali Bedirhan Bey, Şerif Paşa ve Seyyîd Abdulkadir’in Teali ve Terakki-i Kürdistan Gazetesi

3) Kürt Cemiyeti

4) Kürt Neşr-i Maarif Cemiyeti ve onun İstanbul’da kurduğu Kürt Okulu (1908)

5) Hatewê Kurd Dergisi

6) Jîn Dergisi

7) Kürt kulüpleri

Kürt aydınlar:

Kürtler’i “dağ adamı” moduna sokarak onları cahil ve bedevî göstermeye çalışan “kafatasçı” zihniyet, bu beyhude uğraşlarında hiçbir zaman başarılı olamamıştır. Kürtler’in savaş, dâvet ve ticaret yapmalarının dışında insanlığa fennî ve ilmî konularda da pekçok faydaları olmuştur. Feqiyê Teyran, Ahmed-i Xanî, Melayê Cezirî, Said-i Nursî veSelahaddîn Eyyubî gibi son yüzyılın Kürt aydın, âlim ve komutanların haricinde, önceki yüzyıllarda yaşamış birçok Kürt aydın ve âlim vardır.

Arş. Yazar İbrahim Sediyani, Kürt âlim ve aydınlarından birkaçını şöyle sıralar:

A) Tarihçiler: Ebu’l- Fidâ, İbn-i Athir, İbn-i Şeddadî ve İbn-i Kuteybe.

B) Filizoflar: Suhreverdî ve Ayn’el- Qudat Hemedanî.

C) Seyyâhlar: İbn-i Faldan.

D) Müzikologlar: Safi’ud- Din Urmewî ve Muhammed İbn-i Katib.

E) Müzisyenler: İbrahim Mawsilî, İsmail Mawsilî ve Zeriyab.

F) Mimar ve Mühendis: Munis.

G) Matematikçi ve Gökbilimci: Muhiddîn Ahlatî.

Ğ) Biyograf: İbn-i Halikan.

H) Ansiklopedici: İbn-i Nedim.

     VAN HAVADİS GAZETESİ

     12 EKİM 2015