Em Çayê Çawa Dem Bikin

Çay di taştê, sohbetan û her demê rojê de cihê xwe yê taybet heye. Ew yorguniyê ji holê radike û kêfê dide mirov. Lê belê ji bo çayeke xweş û bi tam, hin pûf hene! Çay çawa tê demkirin? Pîvan çawa ne? Dema demkirinê çiqas be? Li vir bersivên van pirsan hene.

Kurmancî 

Çend Kevçî Çay Tê Avêtin?
Ji bo her kesekî, qedehek avê ji bo kevçîyek çayê ya têr tê bikaranîn. Ango, “ji bo her qedehekê, kevçîyeke çayê”. Ji bo avê jî, divê di binê tûrikê de av zêde be. Heger hûn avê di tûrikekê din an kettle de germ bikin, ev yek amadekariyê hêsantir dike.

Germahiya Avê ya Herî Guncew Çi ye?
Pir kes çayê bi ava kelandî dike, lê ev ne rast e. Piştî ku av keland, divê hinekî bê sekinandin. Ava zêde germ tamê çayê xera dike. Germahiya herî baş 90-95 derece ye. Heger wextê we hebe, piştî kelînê avê hinekî bisekinin. Heger lezê we hebe, bisekinin heta ku av bêdeng bibe (fokurdandin biqede).

Heger hûn avê di kettle de germ bikin, divê hûn wê hinekî bisekinînin. Heger di tûrikê de germ bikin, piştî kelînê agirê wê kêm bikin an bigirin. Eger av nekeliyayî be, dibe ku çayê we kef bike.

Dema Demkirina Çayê Çiqas Be?
Ji bo çay xweş be û tamê wê nekeve talî, demkirin divê ji 20 deqeyan zêdetir nebe. Piştî 15-20 deqeyan çay amade ye. Piştî ku av tê tûrikê, agirê tûrikê kêm bikin. Heger avê lê zêde bikin, divê ev av jî germ be, da ku germahî yekreng bimîne.

Çay Tê Şûştin?
Hin kes dibêjin çay tê şûştin, hin kes jî na. Şûştina çayê toza li ser pelên çayê ji holê radike û çayê zelaltir dike. Bi taybetî ji bo çayên vekirî, şûştin baş e. Ji bo çayên pakêtkirî, pirraniya çêkeran vê yekê pêşniyaz nakin. Heger hûn bixwazin bişon, hinekî ava sar lê bikin, bihejînin û avê jê derxin heta ku av zelal bibe.

Çayeke Bi Bêhn Çawa Tê Demkirin?
Ji bo çayeke xweş û bi bêhn, divê hûn ava vexwarinê bikar bînin. Ava muslukê dibe ku bêhn û tama çayê xera bike. Tûrikên porselen an camê ji yên metal çêtir in, ji ber ku ew tama çayê parastî dihêlin.

Tiştên Din ên Demkirina Çayê

• Dema avê li ser çayê dirijînin, ji bilindahiyekê dirijînin, da ku av hewa bigire.

• Piştî danîna çayê, wê bihejînin da ku çay li binê tûrikê rûnê.

• Piştî demkirinê, çay di nava 30 deqeyan de herî xweş e, ji ber vê yekê zû vexwin.

Çay Li Ku Tê Parastin?
Ji bo çay xweş bimîne, divê di qapekê de ku hewa û ronahî lê nekeve, were parastin. Cihê hişk û bê nem ji bo çayê girîng e.

Aromayên ji bo Çayê
Bergamot aromayeke ku çayhez jê hez dikin e. Çiqas bergamot bê zêdekirin, li gorî tama we ye. Qurnefîl, vanîlya, lîmon, darçîn an kakûle jî dikarin bên zêdekirin, lê pirraniya çayhezan tenê bergamotê tercîh dikin.

---

Zazakî 

Çay Viraştîşî de Xususiyetê Girîngî
Çay, taştî, sobetî û her wextê rocî de ciwîyayîşê xo yo zaf muhîm o. Yorgunîya ma keno wedî û kêf dano ma. Labelê, çend xususiyetî estî ke çayêkê xweş virazo! Çay çitur virazîyeno? Pîvanê ci çî yê? Çay çiqas wext de virazîyeno? Noçî persanê muhîman û cevabanê înan estî…

Tûrî de Çend Keşîk Çay Virazîyeno?
Seba her yew kesî, 1 qedehê avî rê 1 keşîkê çayî yo tede têwîyo. Yanî, “seba her qedehî, 1 keşîkê çayî”. Avê tûrî zî zaf bo, zaf baş o. Eke avê xo tûrîkê bînî yan kettle de germ kenî, amadekarîya xo hîna hêsan bena.

Hetta Çayî de Germîya Avî Çîya?
Zaf kesî çayî bi avê kelfîyayî virazenî, la no rast nîyo. Badê ke av kelfîyo, divê hîna bimanê. Avê zaf germî tamê çayî xirab keno. Germîya herî baş 90-95 derece ya. Eke wextê xo esto, avê kelfîyayî hîna bimanê. Eke lezê xo esto, heta ke av bêveng beno (fokurdîya ci beno) bimanê.

Eke avê xo kettle de germ kenî, divê hîna bimanê. Eke tûrî de germ kenî, badê kelfîyayîşî agirê ci kêm bike yan bigire. Eke avê bêkelfîyayî bikar bînî, çayê xo şenîto kef bikero.

Wextê Çay Viraştîşî Çiqas Bo?
Seba ke çay xweş bo û tamê ci tal nêbo, wextê viraştîşî nêzdîyê 20 deqeyan ra zîyade nêbo. 15-20 deqeyan ra pey, çayê xo hazir o. Badê ke av tê tûrî, agirê tûrî kêm bike. Eke avê zîyade kenî, divê no av zî germ bo, ke germîya avî yewreng bimano.

Çay Şîyeno?
Hetta şîyayîşê çayî, fikrê cîya-cîyayî estî. Şîyayîşê çayî toza ser pelanê çayî wedarno û çay hîna zelal keno. Bîlhesa seba çayê vekerdî, şîyayîş baş o. Seba çayê pakêtkirde, zafê fabrîqan no nêpeşnîyaz kenê. Eke şîyayîşî tercîh kenî, tûrî de hîna avê sarde tê kerd û bihejmere, heta ke av zelal bo.

Çayêkê Bêhnxweş Çitur Virazîyeno?
Seba çayêkê xweş û bêhnxweş, divê avê vexwarîşî bikar bînî. Avê muslugî şenîto bêhn û tamê çayî xirab bikero. Tûrîyê porselenî yan camî ra tê bikarardiş, tamê çayî hîna xweş keno. Tûrîyê porselenî tamê çayî weke xo paweno.

Xususiyetê Bînan ê Çay Viraştîşî

• Wexta ke avê ser çayî tê kerdo, ra bilindî ra tê kerd, ke av hewa bigîro.

• Badê ke çay tê tûrî, bihejmere ke çay binê avî de bimano.

• Badê viraştîşî, çay nêzdîyê 30 deqeyan de tamê xo yo herî xweş o, coka zû bivurê.

Çay Koyî Bimano?
Seba ke çay xweş bimano, divê tîya de, ciwîyê hîşkî, bê şewqê rojî û bê hewa de bimano. Qapekê ke hewa nêkeweno, tam û bêhnê çayî paweno.

Aromayê Çayî
Bergamot, aromayêkê ke çayhezî zaf ra hez keno. Çend bergamot bêro zîyade kerdiş, goreyê tamê xo yo. Qurnefîl, vanîlya, lîmon, darçîn yan kakûle zî şenîto bêro zîyade kerdiş, labelê zafê çayhezan tenya bergamotî tercih kenê.

---

Cemalê Qeregêçî